18.02.2026 – Mồng Hai Tết. Kính Nhớ Tổ Tiên, Ông Bà Cha Mẹ – Thờ Cha Kính Mẹ (Mt 15,1-6)

 

Theo tập tục vẫn có từ đời cha Đắc Lộ, để thánh hóa ba ngày Tết Nguyên Đán, Hội Thánh đã chỉ định Ngày Mồng Một Tết, là Ngày cầu cho thế giới được hòa bình, cho quốc thái dân an, cho gia đình ấm êm hạnh phúc. Hôm nay Ngày Mồng Hai Tết, ngày kính nhớ tổ tiên ông bà, cha mẹ, theo tinh thần của Đạo Hiếu, hướng chúng ta về với cội nguồn là những đấng cộng tác với Thiên Chúa để sinh thành, dưỡng dục chúng ta thành người. 

Ý tưởng của Lời ca nhập lễ: “Nhớ cầu cho bậc tổ tiên, khắc ghi công đức một niềm tri ân. Phúc thay kẻ nhắm mắt lìa đời, đã lìa đời trong ơn nghĩa Chúa. Trải qua bao nhọc nhằn vất vả, giờ đây họ xứng đáng nghỉ ngơi. Vì công đức xưa kia vẫn còn theo họ mãi”. Lời nguyện tiến lễ mới đẹp làm sao: “Cúi xin Chúa vui lòng chấp nhận mà tuôn đổ hồng ân xuống trên tổ tiên và ông bà cha mẹ chúng con, để chúng con cũng được thừa hưởng phúc ấm của các ngài”.

Chúa truyền phải thảo cha kính mẹ

Thụ ơn ắt phải báo đền, mẹ cha là hình ảnh của Thiên Chúa: ngoài việc sinh thành, dưỡng dục, các ngài còn là người đại diện Chúa, là hình ảnh của Thiên Chúa tình thương hằng bao bọc, che chở và nuôi dưỡng chúng ta nên người. Chính trong bậc sống gia đình, cha mẹ được Thiên Chúa mời gọi để cộng tác vào chương trình tạo dựng của Ngài, để cho ra đời những người con, mang hình ảnh Chúa, và tô điểm thêm cho trái đất nhiều người ca ngợi và kính sợ Chúa. Vì thế, bổn phận của cháu con, ngoài việc phụng dưỡng, giúp đỡ cha mẹ khi già yếu, còn phải hằng ngày cầu nguyện cho cha mẹ: luôn sống xứng bậc mình, sẵn sàng hy sinh để nuôi dưỡng và giáo dục cho tròn bổn phận mình. Thiên Chúa dạy chúng ta: “Hãy thảo kính cha mẹ” (Mc.7, 8-13). Phụng dưỡng mẹ cha theo đúng lời Chúa truyền dạy, chớ dựa vào: “truyền thống của cha ông mà hủy bỏ lời Thiên Chúa” (Mt 13, 6).

Ơn phúc đến từ việc tôn kính mẹ cha

Nhớ đến công ơn sinh thành, dưỡng dục, tất cả chúng ta đều phải biết sống hiếu thảo, vâng lời, giúp đỡ cha mẹ lúc sinh thời cũng như khi đã khuất bóng. Việc “đền ơn đáp nghĩa” là một nghĩa vụ thiêng liêng và cũng là bổn phận của kẻ làm con. Ai thực hành Lời Chúa dạy sẽ được Chúa ban dư tràn phúc lành.

Ước muốn sống lâu, sống hạnh phúc trên địa cầu này là lời cầu chúc trên cửa miệng của chúng ta trong ngày đầu năm mới, bởi ai cũng mơ sống hạnh phúc, khang an và trường thọ. Chúa dạy: “Ai thảo kính cha sẽ được sống lâu dài” (Hc 3,6). Thánh Phaolô Tông đồ khuyên chúng ta “Kẻ làm con hãy vâng lời cha mẹ, theo tinh thần của Chúa, vì đó là điều phải đạo. Hãy tôn kính cha mẹ. Đó là điều răn thứ nhất có kèm theo lời hứa: Để ngươi được hạnh phúc và trường thọ trên mặt đất này” (Ep 6,1).

Ngoài việc sống vui sống hạnh phúc, kẻ tôn kính mẹ cha còn được tha thứ tội lỗi: “Ai thờ cha thì bù đắp lỗi lầm” (Hc 3,2). Được nhận lời khi cầu xin: “Ai hiếu thảo với cha mẹ, khi cầu xin họ sẽ được lắng nghe” (Hc 3,5b). Được con cái báo đền: “Ai thờ cha sẽ được vui mừng vì con cái” (Hc 3,5a). Vì “Sóng trước đổ đâu, sóng sau theo đấy”. Người bất hiếu với cha mẹ sẽ bị con cái đối xử tàn tệ hơn. Người có hiếu với cha mẹ cũng sẽ được con cái đối xử tốt đẹp. Được ơn lành tích trữ trong kho tàng: “Ai kính mẹ thì tích trữ kho báu” (Hc 3,4).

Phận làm con cho tròn chữ Hiều

Thật phù hợp với đạo lý dân tộc Việt Nam, chiếc bánh chưng, một sản phẩm cổ truyền, một chứng tích của đạo lý, chúng ta làm để ăn ngày Tết nhắc nhớ chúng ta mang nặng nghĩa mẹ tình cha. Bởi Lang Liêu, vị hoàng tử thứ mười tám, con người hiền lành, hiếu thảo đã dâng lên vua cha thứ bánh chưng tượng trưng cho đất, bánh dầy tượng trưng cho trời, nhân bánh tựa công ơn sinh thành của cha mẹ; với ý nghĩa xem công cha nghĩa mẹ to lớn như trời cao đất rộng, che chở cho con cái sống an vui giữa đời.

Vì cha nên mới có mình,

Mẹ cha đối đáp công trình biết bao

Ơn này sánh với trời cao

Trong lòng con dám lúc nào lãng quên

Ngày Tết, cầm bánh chưng lên ăn, làm chúng ta nhớ đến tổ tiên để tỏ lòng hiếu thảo như: thăm viếng, chúc tết, giúp đỡ là một lẽ, chúng ta còn phải xin lễ cầu nguyện cho những người đã khuất. Tất cả đều là những nghĩa cử cần thiết, không thể thiếu được.

“Cây có cội, nước có nguồn, con người có tổ có tông: có cha có mẹ, có ông có bà”. Ai trong chúng ta cũng đều thuộc nằm lòng những câu ca dao tục ngữ của người xưa răn dạy về đạo hiếu đối với mẹ cha.

Tôn kính

Công cha nghĩa mẹ cao dày,

Cưu mang trứng nước những ngày còn thơ.

Nuôi con khó nhọc đến giờ,

Trưởng thành con phải biết kính thờ song thân.”

Phụng dưỡng

Còn nữa, phận làm con đối với cha mẹ:

“Khi ấm lạnh ta hầu săn sóc

Xem cháo cơm thay thế mọi bề

Ra vào thăm hỏi từng khi

Người đà vô sự ta thì an tâm.”

                      (Nguyễn Trãi, Gia Huấn Ca)

Vâng lời

Dạy sao cho được con hiền

Để cho cha mẹ khỏi phiền về con

Một niềm phép tắc nết na

Biết sống biết kính mới là khôn ngoan

Có một số người, không biết sống đạo gì mà lại đối xử nhất trọng nhất khinh. Bởi vì đối với người Việt Nam, tương quan với họ hàng gia tộc là điều quan trọng. Lấy vợ, lấy chồng không chỉ là lấy một người mà “lấy” cả họ hàng nhà chồng, nhà vợ. Cách cư xử với họ hàng bên chồng hay bên vợ không chỉ liên quan đến bản thân mà còn liên quan đến cả họ hàng bên mình.

Trong tác phẩm “Gia Huấn Ca” Nguyễn Trãi đã đề cao đạo đức, và chữ hiếu được nhấn mạnh rất rõ:

“Dù nội ngoại bên nào cũng vậy,

Đừng tranh dành bên ấy, bên này,

Cù lao đội đức cao dày,

Phải lo hiếu kính đêm ngày khăng khăng.”

(Nguyễn Trãi, Gia Huấn Ca)

Khi cha mẹ qua đời

Con cái tỏ lòng hiếu kính bằng cách lo an táng chu đáo, cầu nguyện và xin lễ cho cha mẹ. Không những cầu nguyện cho cha mẹ, con cái còn xin cha mẹ cầu nguyện cho mình trước mặt Chúa, như khi còn sống, các ngài vẫn cầu nguyện cho mình.

Hội Thánh Công giáo nhìn nhận đó là một hình thức tốt đẹp để bày tỏ lòng tưởng nhớ công ơn tiền nhân. Hội Thánh khuyến khích các tín hữu phát huy những tinh hoa trong văn hoá dân tộc.

Thực hành chữ hiếu

Trong ngày Mồng Hai Tết năm nay chúng ta hãy nhìn qua lại lòng hiếu thảo của chúng ta đối với tổ tiên, ông bà, cha mẹ để mà yêu mến, biết ơn, vâng lời và giúp đỡ các ngài khi còn sống và đã qua đời. Đồng thời Lời Chúa nhắc cho chúng ta phải thi hành bổn phận thảo hiếu của chúng ta.

Ai mà phụ nghĩa quên công

Thì đeo trăm cánh hoa hồng chẳng thơm. (Ca dao)

Xin Chúa trả công bội hậu đời này và đời sau cho những bậc đã sinh thành dưỡng dục chúng con, và giúp chúng con luôn sống cho phải đạo đối với các Ngài. Amen.

Lm. Antôn Nguyễn Văn Độ (Tgp Hà Nội)

__________________

 

Suy niệm 2 : Lm Giuse Đỗ Cao Bằng, S.J

 

Quý ông bà và anh chị em thân mến,

Khi đọc Đoạn Lời Chúa hôm nay, tôi cảm thấy rất thích hợp để chúng ta dùng suy niệm trong ngày Mồng 2 Tết, ngày kính nhớ ông bà cha mẹ, ngày nhắc nhớ chúng ta giữ đạo hiếu với các đấng sinh thành và dưỡng dục chúng ta.

Chúa Giêsu đã thức tỉnh những người Pharisêu và kinh sư bằng chính Lời Chúa trong sách Cựu Ước. Những người Pharisêu và kinh sư cho rằng chỉ cần chu cấp vật chất cho mẹ cha thì khỏi cần phải thờ cha kính mẹ nữa, vì những thứ vật chất ấy chính là những tế phẩm dâng cho Thiên Chúa, và như thế là đủ, đủ để thay cho việc thờ cha kính mẹ (x. Mt 15:5-6). Còn Chúa Giêsu thì không đồng ý với cách giải thích và dạy dỗ của những người này, và nói rằng “Ngươi hãy thờ cha kính mẹ, kẻ nào nguyền rủa cha mẹ thì phải bị xử tử” (x. Mt 15:4). Rõ ràng Chúa Giêsu muốn nhấn mạnh cả hai chiều kích nhân bản là “bổn phận và trách nhiệm” của phận làm con, cũng như thái độ giữ đạo hiếu cả bên trong lẫn bên ngoài, từ tâm hồn đến hành vi thể lý.

Bổn phận của người con là phải thảo hiếu, vâng phục, thờ kính… mẹ cha. Trách nhiệm của người con là phải phụng dưỡng mẹ cha với tinh thần tôn kính, tấm lòng biết ơn, và hành động yêu thương. Như thế, phận làm con phải thi hành cả hai điều này, nghĩa là phải có bổn phận và trách nhiệm trong việc thờ cha kính mẹ, bởi vì cha mẹ chính là hình ảnh sống động của Thiên Chúa, là người đã thay mặt Thiên Chúa sinh sản và giáo dục con cái, là người cộng tác với Thiên Chúa trong công trình tái tạo và cứu chuộc của Người.

Chúa Giêsu còn nhấn mạnh rằng “ai nguyền rủa mẹ cha thì phải bị xử tử”. Nói cách khác, kẻ bất hiếu thì đáng tội chết!

Qua đoạn Lời Chúa hôm nay và ngày lễ đặc biệt nhân dịp đầu xuân, chúng ta cũng có thể suy nghĩ về hai khía cạnh khác nữa để có đời sống đức tin và luân lý trưởng thành hơn.

Thứ nhất, con cái phải thảo hiếu mẹ cha là điều phải đạo. Nhưng nếu mẹ cha sống bất chính, không làm gương sáng cho con cái thì sao? Tất nhiên, con cái vẫn phải giữ trọn đạo hiếu, vì đó là Lời Chúa khuyên dạy. Tuy nhiên, khi cha mẹ không sống đúng với ơn gọi của đấng sinh thành thì họ phải chịu trách nhiệm và hình phạt trước Thiên Chúa, bởi lẽ khi đứng trước Bàn Thờ Thiên Chúa để tuyên thệ sống đời Hôn Nhân Gia Đình, họ đã tuyên hứa rằng “sẽ sinh sản và giáo dục con cái như luật Hội Thánh dạy”. Thiên Chúa sẽ xét xử cha mẹ, chứ con cái không được quyền xét xử mẹ cha. Do đó, dù cha mẹ thế nào, con cái vẫn nên giữ trọn đạo hiếu; tuy nhiên, con cái cần phân định trước khi thi hành lời dạy bảo của mẹ cha, nếu cha mẹ họ là những người sống không gương mẫu và phản Kitô.

Thứ hai, đạo Công Giáo không đi ngược với truyền thống dân tộc Việt Nam về Đạo Hiếu. Rõ ràng Lời Chúa trong Cựu Ước lẫn Tân Ước đều khuyên các tín hữu phải “thờ cha kính mẹ”, phải giữ đạo hiếu, và sống tinh thần này với một con tim yêu Chúa và yêu người. Thậm chí trong mỗi Thánh Lễ, người Công giáo luôn có lời nguyện cầu cho mẹ cha và các bậc tổ tiên đã qua đời. Đối với tôi, người Công giáo là người hiếu thảo nhất, vì họ không chỉ lo phụng dưỡng mẹ cha, ông bà, mà còn cầu nguyện cho các đấng bậc sinh thành và tổ tiên trong từng Thánh Lễ, từng lời kinh và lời cầu nguyện thầm kín. Hơn thế nữa, Giáo hội dành cả tháng 11 để cầu nguyện cho người đã qua đời (trong khi mồng 2 Tết dành ưu tiên cho bậc sinh thành còn sống). Điều đó minh chứng rằng người theo đạo Công giáo không hề bỏ đạo hiếu của dân tộc, ngược lại họ giữ và sống tốt đạo hiếu nầy!

Nhân tiện, tôi cũng xin chia sẻ một điều mà nhiều người hay thắc mắc rằng có nên tổ chức Thánh Lễ Mồng 2 Tết tại nghĩa trang hay không? Tôi trả lời là Không Nên! Tại sao? Bởi vì Phụng Vụ Lời Chúa ngày Mồng 2 Tết nói về sự thảo hiếu với người còn sống hơn là với người đã khuất, và phẩm phục được mặc là Màu Trắng hoặc Màu Vàng diễn tả niềm vui và hy vọng của ngày đầu Xuân. Còn ngày 2/11 được dành riêng cho người đã khuất vì PVLC và các lời nguyện trong Thánh Lễ đều dành cho việc cầu nguyện cho người đã khuất, và phẩm phục Màu Tím của ngày này cũng diễn tả việc “cầu hồn” (niềm hy vọng được phục sinh). Vì lẽ đó, nếu dâng lễ ngày Mồng 2 Tết tại nghĩa trang sẽ khá “dị hợm”!

Nhân ngày đầu năm mới, ngày cầu nguyện cho ông bà tổ tiên, ngày nhắc nhở con cái phải giữ đạo hiếu với đấng sinh thành, chúng ta hãy cùng nhau duyệt xét lại đời sống đạo hiếu của bản thân, và xin Chúa giúp chúng ta sống sao cho phải đạo làm con với mẹ cha, làm con của Thiên Chúa. Khi chúng ta thảo hiếu với mẹ cha là lúc chúng ta đang thể hiện tấm lòng hiếu thảo với Thiên Chúa và sống đúng với mục đích mà Người đã tạo dựng nên chúng ta là “ngợi khen, tôn kính và phụng sự Thiên Chúa” trong từng hơi thở của chúng ta.