Thông Điệp Magnifica Humanitas Sử Dụng 224 Trích Dẫn Từ Tolkien, Frankl, Montessori,…
Thông Điệp Magnifica Humanitas Sử Dụng 224 Trích Dẫn Từ Tolkien, Frankl, Montessori,…
Thông điệp mới của Đức Giáo hoàng Lêô XIV kết hợp các biểu tượng trần thế và các nhà tư tưởng hiện đại vào học thuyết xã hội Công giáo, dựa trên một nguồn tư liệu bất ngờ gồm 224 trích dẫn.
Tolkien, Marie Curie, Viktor Frankl, Plato, tác phẩm tranh sơn dầu Guernica, bộ phim Schindler’s List (Bản danh sách của Schindler) và Maria Montessori… Trong Thông điệp Magnifica humanitas(Nhân loại Kỳ diệu), Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã đề cập đến một loạt các cá nhân và tác phẩm mà người ta có thể không ngờ tới từ ngòi bút của một vị giáo hoàng. Chúng tôi đã xem xét 224 trích dẫn rải rác trong văn kiện này, nhiều trích dẫn được vay mượn từ các vị giáo hoàng trước đây nhưng cũng chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ thế giới Anglo-Saxon.
Từ Trung Địa đến Auschwitz
Một trong những trích dẫn đáng chú ý nhất trong Thông điệp Magnifica humanitas đến từ nhà văn người Anh J.R.R. Tolkien (1892–1973) – hay chính xác hơn, từ Gandalf, vị pháp sư huyền thoại trong bộ tiểu thuyết gồm 3 phần Chúa tể những chiếc nhẫn. Để nhấn mạnh rằng mỗi người phải hành động theo khả năng của mình, Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã trích dẫn những lời khôn ngoan của vị pháp sư dành cho Frodo, người mang chiếc nhẫn, khi cảm thấy nản lòng trước tính chất lớn lao của nhiệm vụ: “Việc của chúng ta không phải là làm chủ mọi dòng chảy của thế giới, mà là làm những gì trong khả năng của mình để cứu giúp những năm tháng mà chúng ta đang sống, nhổ bỏ tận gốc rẽ cái ác trên những cánh đồng mà chúng ta biết đến, nhằm giúp cho những thế hệ tương lai có thể có được mảnh đất lành sạch để canh tác.”
Đức Giáo hoàng cũng nhắc đến nhà tâm thần học người Áo Viktor Frankl (1905-1997), người sáng lập ra “liệu pháp ý nghĩa,” tập trung vào việc tìm kiếm ý nghĩa cuộc sống. Thông điệp này mượn kết luận từ một cuốn sách của người sống sót sau thảm họa Holocaust này, khẳng định rằng trong những giờ phút đen tối nhất của nhân loại, “chúng ta đã hiểu được con người thực sự là gì. Xét cho cùng, con người chính là kẻ đã tạo ra các phòng hơi ngạt ở Auschwitz; tuy nhiên, họ cũng chính là kẻ đã bước vào những phòng hơi ngạt đó trong tư thế đứng thẳng, với Kinh Lạy Cha hoặc Kinh Shema Yisrael trên môi.”
Thông điệp Magnifica humanitas cũng nhắc đến một nhân vật Do Thái nổi bật khác, người đã chứng kiến sự trỗi dậy đen tối của chủ nghĩa Quốc xã trước khi di cư đến Hoa Kỳ: nhà lý luận chính trị Hannah Arendt (1906-1975). Nổi tiếng với những hiểu biết sâu sắc về “sự tầm thường của sự dữ,” bà cũng có bằng tiến sĩ về Thánh Augustinô. Đức Giáo hoàng Lêô XIV dựa trên công trình của bà về chủ nghĩa toàn trị để giải thích rằng những người dễ bị ảnh hưởng nhất bởi các hệ thống ý thức hệ là “những người mà sự phân biệt giữa sự thật và hư cấu (tức là thực tế của kinh nghiệm) và sự phân biệt giữa đúng và sai (tức là các chuẩn mực tư duy) không còn tồn tại nữa.”
Nghệ thuật mang tính ngôn sứ và những người phụ nữ dũng cảm
Xuyên suốt các trang của thông điệp, Đức Giáo hoàng Lêô XIV nhấn mạnh đến những tác phẩm văn hóa và nghệ thuật “có ý nghĩa gần như mang tính ngôn sứ.” Trong âm nhạc, ngài xem Bản Giao hưởng số 9 của Beethoven như một biểu hiện của “khát vọng hiệp nhất.” Trong hội họa, ngài coi bức tranh Guernica của Picasso là “lời lên án sự phi nhân hóa.” Cuối cùng, trong điện ảnh, ngài chỉ ra bộ phim Schindler’s List của Steven Spielberg như “một lời kêu gọi không được để quá khứ bị lãng quên.”
Ngoài việc viện dẫn Hiến chương Liên Hợp Quốc, với mục tiêu “giúp đỡ các thế hệ tương lai khỏi thảm họa chiến tranh,” Giáo hoàng còn vinh danh những cá nhân đã thay đổi tiến trình lịch sử bằng cách đấu tranh cho phẩm giá con người. Ngài ca ngợi “chứng từ của Martin Luther King Jr., hay việc chấm dứt chế độ phân biệt chủng tộc ở Nam Phi sau khi Nelson Mandela được trả tự do và quyết định không để tương lai bị chi phối bởi lòng thù hận.”
Thông điệp Magnifica humanitas nêu bật danh sách những người phụ nữ “can đảm và hào phóng” đã góp phần làm cho “lịch sử trở nên nhân văn hơn.” Danh sách này bao gồm hai vị thánh – Thánh Laura Montoya và Mẹ Têrêsa thành Calcutta – cũng như những phụ nữ thuộc các tôn giáo và hoàn cảnh khác. Đức Giáo hoàng Lêô XIV chọn tưởng nhớ nhà hoạt động Công giáo người Mỹ Dorothy Day, nhà vật lý theo chủ nghĩa bất khả tri người Pháp-Ba Lan Marie Skłodowska-Curie, nhà giáo dục người Ý Maria Montessori, nhà truyền giáo Tin Lành người Mỹ Elisabeth Elliot, nhà hoạt động môi trường người Kenya Wangari Maathai và chính trị gia Hồi giáo người Pakistan Benazir Bhutto.
Những tia sáng của triết học và đức tin Công giáo
Thông điệp Magnifica humanitascòn gợi lại việc triết gia Hy Lạp Platon (427-347 trước Công nguyên) cảnh báo về hậu quả của sự thỏa mãn tức thời trong giáo dục do trí tuệ nhân tạo điều khiển. Đức Giáo hoàng Lêô XIV lưu ý: “Như Plato đã viết, những điều sâu sắc và quan trọng nhất chỉ được học hỏi sau nhiều thời gian và nỗ lực, bằng cách tham gia thảo luận với người khác, cùng nhau ‘khám phá’ các ý tưởng và kinh nghiệm như dùng đá lửa cho đến khi tia lửa hiểu biết được nhen nhóm trong chúng ta.”
Đối với Romano Guardini (1885-1968), một thần học gia và triết gia người Đức được Đức Giáo hoàng Phanxicô xem là một nhân vật có ảnh hưởng rộng lớn, Đức Giáo hoàng Lêô XIV trích dẫn và nhắc lại lời cảnh báo của ông: “Con người hiện đại chưa được rèn luyện để sử dụng quyền lực một cách đúng đắn.” Ngài cũng nhắc đến cựu thị trưởng Florence, Giorgio La Pira (1904-1977), người ủng hộ “phương pháp đàm phán, gặp gỡ, hội tụ, vốn là phương pháp đích thực của con người!”
Một tác giả người Pháp cũng được nhắc đến trong số những nguồn cảm hứng của vị Giáo hoàng thứ 267: Đức Hồng y Pierre de Bérulle (1575-1629), người sáng lập Hội Thuyết Giảng của Chúa Giêsu và là cha đẻ của Trường phái Linh đạo Pháp. Đức Giáo hoàng Lêô XIV cũng lấy cảm hứng từ hai nhà thần học vĩ đại của Giáo hội Công giáo: Thánh Tôma Aquinô (1225-1274) và Thánh Augustinô (354-430), bậc thầy về mặt thiêng liêng của ngài, người được nhắc đến 4 lần. Trong số các nhân vật Công giáo, ngài nhắc đến một số vị tử đạo – Thánh Maximilianô Kolbe, một tu sĩ Dòng Phanxicô người Ba Lan, Thánh Oscar Romero người El Salvador, và Giám mục Enrique Angelelli người Argentina – cùng với Đức Hồng y Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận người Việt Nam.
Hơn nữa, khi đề cập đến tính chất bấp bênh của việc làm, Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã tạo cơ hội cho các giám mục Hoa Kỳ khẳng định rằng “công việc không chỉ đơn thuần là nguồn thu nhập mà còn là một lĩnh vực quan trọng, nơi hình thành căn tính, vun đắp tình bạn và các mối quan hệ, học hỏi trách nhiệm thực tiễn và nhận ra ơn gọi của mình.”
Dựa trên những giáo huấn gần đây của các Đức Giáo hoàng
Trong văn kiện này, góp thêm tiếng nói của mình vào những học thuyết xã hội của các Đức Giáo hoàng, Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã đề cập rộng rãi đến các vị tiền nhiệm gần đây của ngài, những người đã suy ngẫm về các chủ đề này, bắt đầu từ Đức Giáo hoàng Lêô XIII. Vị tiền nhiệm được trích dẫn nhiều nhất trong phần chú thích của Thông điệp Magnifica humanitas chắc chắn là Đức Giáo hoàng Phanxicô, với 55 lần xuất hiện. Tiếp theo là Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II, người được nhắc đến 39 lần, và Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI, được trích dẫn 18 lần.
Thánh Giáo hoàng Phaolô VI cũng được nhắc đến 16 lần, tiếp theo là Thánh Giáo hoàng Gioan XXIII (3 lần), Đức Giáo hoàng Piô XII (3 lần) và Đức Giáo hoàng Piô XI (1 lần). Đức Giáo hoàng Lêô XIII, người mà vị Giáo hoàng thứ 267 đã chọn lấy tông hiệu, xuất hiện trong 3 chú thích nhưng được mô tả là người tiên phong của học thuyết xã hội Công giáo hiện đại. Công đồng Vaticanô II cũng nằm trong số các nguồn tư liệu hỗ trợ cho văn kiện, với ghi nhận khoảng 15 lần được viện dẫn, cùng với Bộ Giáo lý Đức tin.
Cuối cùng, để nhấn mạnh nhu cầu cải cách của Giáo hội hướng tới “một nền văn hóa minh bạch, trách nhiệm giải trình và đánh giá,” Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã nhắc lại Thượng Hội đồng về tính Hiệp hành của Giáo hội. Dự án đồ sộ này, được người tiền nhiệm của ngài khởi xướng nhằm làm cho Giáo hội trở nên bao dung hơn, nay đã được ghi khắc vĩnh viễn vào một thông điệp.
