Sách Giáo lý Hội thánh Công giáo (gọi tắt là Sách Giáo lý) là bản tóm tắt chính thức của Giáo hội về những gì người Công giáo tin, cách chúng ta thờ phượng, cách chúng ta sống và cách chúng ta cầu nguyện. Sách Giáo lý được thiết kế để trình bày đức tin một cách rõ ràng và mạch lạc, tập hợp các giáo huấn của Giáo hội vào một nơi duy nhất.
Tuy nhiên, nếu bạn đã từng cố gắng trả lời một câu hỏi về đức tin trong đời thực bằng cách mở Sách Giáo lý, thì bạn sẽ thấy trải nghiệm đó có thể khiến bạn bối rối. Bạn có thể đang tìm kiếm điều gì đó cụ thể – Giáo hội dạy gì về cầu nguyện? Tha thứ? Bí tích Thánh Thể? Tội lỗi? Lương tâm? – và chỉ trong vài phút, bạn đã lật từng trang, đọc lướt qua những đoạn văn dày đặc và tự hỏi liệu mình có đang ở đúng phần hay không.
Là người rất coi trọng sự rõ ràng và tính trung thực, tôi tin rằng Sách Giáo lý không “khó” để đọc hiểu; mà khó vì nhiều người Công giáo chưa bao giờ được hướng dẫn cách sử dụng nó. Nó là một văn bản tham khảo – được cấu trúc cẩn thận, có nhiều tham chiếu chéo và cần được sử dụng cẩn thận.
Dưới đây là hướng dẫn đơn giản, mang tính chất giới thiệu về cách “giải mã Sách Giáo lý”: cấu trúc của nó, ý nghĩa của các số đoạn, và những cách thực tế để tìm thấy các chủ đề bạn đang muốn xem – đặc biệt dành cho các giáo lý viên, những người đang giúp khai tâm Kitô giáo cho người lớn, và các gia đình đang cố gắng hiểu và truyền đạt đức tin.
1. Hiểu bức tranh tổng quan của Sách Giáo lý Hội thánh Công giáo: Bốn phần
Sách Giáo lý được chia thành bốn phần chính. Chỉ cần nắm được những phần này, bạn đã có một bản đồ trong đầu:
1. Tuyên xưng đức tin (những điều chúng ta tin)
2. Cử hành mầu nhiệm Kitô giáo (cách chúng ta thờ phượng – đặc biệt là các bí tích)
3. Đời sống trong Đức Kitô (cách chúng ta sống – đời sống luân lý, nhân đức, các điều răn, lương tâm)
4. Kinh nguyện Kitô giáo (cách chúng ta cầu nguyện – đặc biệt là Kinh Lạy Cha)
Nếu bạn biết “lối đi,” bạn sẽ đến đích nhanh hơn.
– Bạn có thắc mắc gì về Tín điều? Hãy bắt đầu từ Phần Một.
– Bạn có thắc mắc gì về Thánh lễ, các bí tích nói chung, Bí tích Thánh Thể và Bí tích Giải tội nói riêng hay không? Phần Hai.
– Những câu hỏi về luân lý, tội lỗi, nhân đức, các điều răn? Phần Ba.
– Bạn có câu hỏi nào về cầu nguyện, đời sống thiêng liêng và Kinh Lạy Cha không? Phần Bốn.
Chỉ riêng điều này thôi đã giúp tránh được rất nhiều sự khó chịu.
2. Ý nghĩa của các con số: Đoạn, không phải trang
Một trong những đặc điểm quan trọng nhất của Sách Giáo lý cũng là một trong những đặc điểm thường bị bỏ qua nhất: các đoạn được đánh số.
Khi bạn thấy trích dẫn như “CCC (GLHTCG) 1324,” nó đề cập đến đoạn số 1324, chứ không phải số trang. Số trang thay đổi giữa các ấn bản; số đoạn thì không.
Đây là lý do tại sao các giáo lý viên, linh mục và các văn kiện của Giáo hội đều tham chiếu đến Sách Giáo lý theo số thứ tự của đoạn. Đó là một hệ thống tham chiếu ổn định, phổ quát.
Bài học thực tiễn: khi ai đó trích dẫn một điểm giáo lý trong Sách Giáo lý, hãy tự rèn luyện suy nghĩ, “Tôi cần đoạn số X,” chứ không phải “Tôi cần trang đó.”
3. Sử dụng Mục lục Tổng quát như một bản đồ chỉ đường
Mục lục Tổng quát (Table of Contents) là bản đồ chỉ đường của bạn, và nó chi tiết đến mức đáng ngạc nhiên. Nếu bạn đang tìm kiếm một chủ đề, hãy xem Mục lục Tổng quát trước tiên – đặc biệt là trong phần liên quan (Đức tin / Các bí tích / Đời sống luân lý / Cầu nguyện). Ngay cả khi bạn không tìm thấy chính xác đoạn cần tìm, bạn cũng sẽ đến đúng khu vực cần tìm – và Sách Giáo lý được thiết kế để giúp bạn định hướng từ đó.
4. Mục lục Phân tích là người bạn tốt nhất của bạn
Nếu có một “bí quyết” mà mọi người Công giáo nên học, thì đó là: hãy sử dụng Mục lục Phân tích (Index).
Nếu bạn đang tìm kiếm các từ như “lương tâm,” “thiên đàng,” “luyện ngục,” “nhân đức,” “gương xấu,” “bác ái,” “bổn phận ngày Chúa nhật,” hoặc hầu hết bất cứ điều gì khác, Mục lục Phân tích sẽ chỉ dẫn bạn trực tiếp đến số đoạn văn có liên quan.
Cách sử dụng nhanh chóng:
1. Tra cứu thuật ngữ đó trong Mục lục Phân tích.
2. Chọn một hoặc hai số đoạn mà bạn thấy phù hợp nhất.
3. Hãy đọc những đoạn đó và cả những đoạn liền kề (trước và sau).
4. Nếu cần, hãy tham khảo các tài liệu liên quan.
5. Đừng chỉ đọc một đoạn riêng lẻ
Sách Giáo lý rất ngắn gọn – mỗi đoạn thường giả định một ngữ cảnh nhất định. Khi bạn tìm thấy một đoạn liên quan, hãy đọc:
– đoạn bạn tìm thấy
– đoạn trước đó
– đoạn sau đó
Thói quen nhỏ này thường giúp tránh hiểu lầm và giúp bạn nắm bắt được “kết cấu” của giáo huấn.
6. Theo dõi các tham chiếu chéo (một cách cẩn thận)
Nhiều đoạn có chứa các tham chiếu chéo đến các phần khác của Sách Giáo lý. Đây là một trong những điểm mạnh lớn nhất của nó: nó cho thấy các giáo huấn có mối liên hệ với nhau như thế nào.
Khi thấy các tham chiếu chéo, bạn không cần phải theo dõi từng tham chiếu một. Nhưng việc theo dõi một tham chiếu có thể hữu ích nếu chủ đề phức tạp (ví dụ: một vấn đề liên quan liên quan đến các bí tích hoặc cầu nguyện). Hãy xem các tham chiếu chéo như những “đoạn có liên quan” giúp mở rộng hiểu biết của bạn và giảm khả năng chọn lọc thông tin một cách tùy tiện.
7. Quy trình đơn giản để tìm câu trả lời (phù hợp với tiến trình Khai tâm Kitô giáo)
Dưới đây là một hoạt động thường nhật bạn có thể sử dụng trong lớp giáo lý, nhà thờ hoặc tại nhà:
1. Hãy nêu câu hỏi một cách rõ ràng (chỉ một câu).
2. Xác định Phần có khả năng liên quan (Đức tin / Bí tích / Đời sống luân lý / Cầu nguyện).
3. Sử dụng Mục lục Phân tích để tìm số thứ tự của 2-4 đoạn.
4. Hãy đọc các đoạn trong bối cảnh xung quanh.
5. Tóm tắt câu trả lời bằng ngôn ngữ đơn giản, bám sát nội dung văn bản.
6. Nếu vẫn chưa rõ, hãy sử dụng một tham chiếu chéo hoặc kiểm tra nội dung có liên quan của Mục lục Phân tích.
Điều này giúp giữ cho Sách Giáo lý đóng vai trò chủ đạo trong khi vẫn đảm bảo nội dung giảng dạy có thể áp dụng được cho hầu hết mọi người.
Vì sao điều này quan trọng đối với gia đình và giáo lý viên
Khi người Công giáo không chắc chắn cách sử dụng Sách Giáo lý, họ thường tìm đến những nguồn tài liệu yếu hơn – không phải vì nổi loạn, mà vì bối rối. Việc giúp người Công giáo bình thường sử dụng Sách Giáo lý một cách hiệu quả sẽ củng cố niềm tin, cải thiện việc dạy giáo lý và giúp các cuộc thảo luận bám sát những gì Giáo hội thực sự dạy.
Sách Giáo lý không nhằm mục đích gây ra sợ hãi. Mục đích của nó là để phục vụ. Và giống như bất kỳ tài liệu tham khảo quan trọng nào, nó sẽ trở nên dễ tiếp cận hơn nhiều khi bạn hiểu cách nó được tổ chức và cách mà nó “muốn” được sử dụng.
Tác giả: George Toolan
Chuyển ngữ: Lm. Philipphê. M. Nguyễn Hoàng Nguyên
