Bức Bích Họa Kitô Giáo Thời Sơ Khai Về Chúa Giêsu Được Phát Hiện Gần Nicaea Cổ Đại
Bức Bích Họa Kitô Giáo Thời Sơ Khai Về Chúa Giêsu Được Phát Hiện Gần Nicaea Cổ Đại
Bức bích họa Chúa Chiên Nhân Lành ở Iznik (Thổ Nhĩ Kỳ). Nguồn: www.arkeolojikhaber.com
Bức tranh Chúa Chiên Lành tại khu nghĩa trang Hisardere là bức bích họa Kitô giáo thời sơ khai được bảo tồn tốt nhất thuộc loại hình này ở Anatolia.
Các nhà khảo cổ học đang làm việc gần thị trấn Iznik của Thổ Nhĩ Kỳ đã phát hiện một bức bích họa(fresco) hiếm có về Chúa Giêsu Kitô bên trong một ngôi mộ ngầm có niên đại từ thế kỷ thứ III. Bức tranh được bảo tồn tốt đến mức hiện được xem là một trong những phát hiện quan trọng nhất của ngành khảo cổ học Kitô giáo thời sơ khai tại khu vực này.
Hình ảnh được phát hiện trong quá trình khai quật tại khu nghĩa trang Hisardere vào tháng 8 năm 2025, khắc họa Chúa Giêsu trong hình tượng Chúa Chiên Lành: một người đàn ông trẻ, không để râu, mặc áo dài kiểu Rôma, vác một con dê trên vai, xung quanh là những con vật khác cùng thảm thực vật đang nở hoa. Trưởng nhóm khảo cổ Gülsen Kutbay nhận định rằng đây có thể là ví dụ duy nhất thuộc loại hình này từng được biết đến ở Anatolia, vùng lãnh thổ lịch sử rộng lớn bao phủ phần lớn nước Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay.
Trưởng nhóm khảo cổ Gülsen Kutbay mô tả đây có thể là ví dụ duy nhất thuộc loại hình này từng được biết đến ở Anatolia, vùng lãnh thổ lịch sử rộng lớn bao phủ phần lớn nước Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay. (Nguồn ảnh: www.arkeolojikhaber.com)
Trước khi thập giá trở thành biểu tượng
Chúa Chiên Lành là một trong những hình ảnh trung tâm của Kitô giáo thời kỳ đầu. Trong những thập niên và thế kỷ trước khi thập giá trở thành biểu tượng phổ quát của đức tin Kitô giáo, hình ảnh này diễn tả sự che chở, ơn cứu độ và sự dẫn dắt của Thiên Chúa, bắt nguồn trực tiếp từ Tin Mừng Gioan. Chúa Giêsu nói trong Ga 10,11: “Tôi chính là mục tử nhân lành. Mục tử nhân lành hy sinh mạng sống mình cho đoàn chiên.”
Các Kitô hữu sống dưới sự cai trị của Đế quốc Rôma, trong đó có cộng đoàn thuộc thế kỷ thứ III mà ngôi mộ này từng là nơi an nghỉ, đã vận dụng ngôn ngữ hình ảnh vốn quen thuộc với nền văn hóa xung quanh. Nghệ thuật vẽ mục tử của người Rôma thường bao gồm những nhân vật đang mang vác các con vật; những Kitô hữu sử dụng mô-típ này vừa truyền tải một hình ảnh dễ nhận biết đối với người ngoài, vừa diễn đạt những ý nghĩa thần học chính xác đối với các tín hữu.
Nhà sử học nghệ thuật Hüseyin Acarol, người đã đưa ra nhận định về phát hiện này, lưu ý rằng các lăng mộ ngầm có hình tượng Chúa Chiên Lành thường được tìm thấy tại những nơi nền văn minh cổ đại phát triển đông đúc. Chính vì vậy, phát hiện ở Hisardere, thuộc một khu vực Anatolia tương đối ít được nghiên cứu, càng trở nên độc đáo.
Một căn phòng và một cộng đoàn
Ngôi mộ là một căn phòng nằm dưới lòng đất, thuộc loại hình mộ ngầm (hypogeum), với các bức tường và trần nhà được trang trí bằng nhiều hình ảnh, không chỉ riêng hình tượng Chúa Chiên Lành. Những bức chân dung về những người nam người nữ thuộc tầng lớp giàu có phủ kín không gian, bên cạnh những nhân vật mà các nhà nghiên cứu cho là người hầu hoặc những người phục dịch bị nô lệ hóa, cùng với hình ảnh chim chóc, cây cối và hoa lá. Có năm người được an táng bên trong ngôi mộ: hai người trưởng thành còn trẻ, một trẻ sơ sinh khoảng sáu tháng tuổi và hai người khác chưa thể xác định độ tuổi. Nhà khảo cổ học Eren Erten Ertem thuộc Bảo tàng Iznik nhận định rằng những bức tranh này phản ánh giai đoạn chuyển tiếp từ truyền thống ngoại giáo cuối thời cổ đại sang Kitô giáo thời sơ khai, trong đó những người đã khuất được tưởng nhớ bằng một cách thức hướng về niềm hy vọng.
Công tác khai quật ở Hisardere đã được tiến hành từ năm 2018. Nơi đây từng được sử dụng làm khu nghĩa trang từ thế kỷ thứ II đến thế kỷ thứ V sau Công nguyên, bao gồm các ngôi mộ dạng phòng, mộ xây bằng đá và những quan tài đá (sarcophagus). Công việc bảo tồn bức bích họa hiện vẫn đang được tiếp tục. Các chuyên gia đang cẩn thận làm sạch bề mặt để loại bỏ những lớp chất lắng đọng mà không chạm vào lớp màu nguyên bản.
Thành phố đã định hình đức tin Kitô giáo
Địa điểm này còn mang ý nghĩa thần học đặc biệt. Iznik trước đây chính là Nicaea – thành phố nơi Hoàng đế Constantinô triệu tập Công đồng Nicaea I vào năm 325, quy tụ các giám mục từ khắp thế giới Rôma nhằm giải quyết cuộc tranh luận về bản tính của Đức Kitô. Thành quả của công đồng này là Kinh Tin Kính Nicaea, vẫn được đọc trong các nhà thờ Công giáo, Chính Thống giáo và Tin Lành vào mỗi Chúa nhật.
Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã đến Iznik vào tháng 11 năm 2025 để kỷ niệm 1.700 năm Công đồng này. Ngài cùng với các thượng phụ Đông phương và Tây phương cầu nguyện cho sự hiệp nhất Kitô giáo. Trong chuyến viếng thăm đó, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdoğan đã trao tặng Đức Giáo hoàng một bức tranh gốm lấy cảm hứng từ bức bích họa Chúa Chiên Lành.
Đức Giáo hoàng Lêô XIV và Thượng phụ Bartholomew I của Constantinople cùng đi đến địa điểm cử hành buổi cầu nguyện đại kết gần Vương cung Thánh đường Byzantine Thánh Neophytos bị chìm dưới nước, bên hồ Iznik, ngày 28/11/2025. Đức Giáo hoàng Lêô XIV thực hiện chuyến thăm Thổ Nhĩ Kỳ này kéo dài trong bốn ngày. (Nguồn ảnh: Ozan KOSE / AFP)
Tác giả: Daniel Esparza – Nguồn: Aleteia (21/11/2026)