Nước Pháp, Quốc Gia Đức Thánh Cha Lêô Sắp Viếng Thăm

Pháp: một quốc gia thế tục với di sản Kitô giáo sâu đậm

Pháp là một quốc gia Tây Âu có lịch sử lâu đời và giữ vai trò quan trọng tại châu Âu cũng như trên trường quốc tế. Hiến pháp hiện hành xác định Pháp là một nền cộng hòa “không thể chia cắt, thế tục, dân chủ và xã hội”. Nguyên tắc thế tục, hay laïcité, giữ một vị trí đặc biệt trong đời sống chính trị và xã hội Pháp, nhấn mạnh sự phân biệt giữa Nhà nước và tôn giáo.

Bối cảnh này là kết quả của một tiến trình lịch sử lâu dài. Trong nhiều thế kỷ, Giáo hội Công giáo giữ một vị trí quan trọng trong đời sống xã hội, giáo dục và văn hóa Pháp. Cách mạng Pháp cuối thế kỷ XVIII tạo nên một bước ngoặt sâu sắc, mở đầu cho những biến đổi chính trị và xã hội đưa nước Pháp dần đến mô hình Nhà nước thế tục. Tiến trình này được thể chế hóa đặc biệt qua luật phân tách Giáo hội và Nhà nước năm 1905.

Tuy nhiên, thế tục hóa không làm biến mất dấu ấn Kitô giáo khỏi nước Pháp. Dấu ấn ấy vẫn hiện diện trong các nhà thờ, đan viện, trường học, nghệ thuật, văn chương và nhiều truyền thống văn hóa. Nhà thờ Đức Bà Paris là một biểu tượng tiêu biểu: vừa là nơi thờ phượng Công giáo, vừa là một công trình lịch sử và văn hóa quan trọng của đất nước.

Ngày nay, Pháp đồng thời là một cường quốc châu Âu và một trung tâm quan trọng của hệ thống đa phương quốc tế. Pháp là thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc, thành viên G7, G20, NATO và Liên minh châu Âu; Paris cũng là nơi đặt trụ sở UNESCO.

Chính vì thế, chuyến viếng thăm của Đức Thánh Cha Lêô XIV không chỉ mang chiều kích mục vụ, nhưng còn có chiều kích quốc tế, nhất là qua cuộc gặp tại UNESCO và chặng dừng tại Metz, nơi chương trình dành riêng một cuộc gặp về nguồn cội châu Âu, hòa bình và hiệp nhất.

Giáo hội Công giáo tại Pháp: một Giáo hội đang chuyển mình

Trong xã hội Pháp ngày nay, Giáo hội Công giáo đang trải qua một quá trình chuyển đổi sâu rộng. Sự suy giảm thực hành tôn giáo và số lượng giáo sĩ diễn ra trong nhiều thập niên, kéo theo những thay đổi lớn về cơ cấu mục vụ.

Theo các số liệu thống kê của Giáo hội, số giáo xứ, linh mục và nữ tu đã giảm đáng kể so với những thập niên trước. Năm 2024, Pháp có khoảng 10.900 giáo xứ và 12.590 linh mục, trong khi số nữ tu được thống kê là khoảng 17.450 người. Những con số này cho thấy quy mô nhân sự và cơ cấu mục vụ của Giáo hội đã thay đổi sâu sắc.

Sự suy giảm cũng thể hiện nơi việc lãnh nhận các bí tích, đặc biệt là Bí tích Rửa tội và Hôn phối. Nhiều cộng đoàn, nhất là tại các vùng nông thôn, đang phải tổ chức lại đời sống mục vụ trong bối cảnh thiếu linh mục và tín hữu ngày càng cao tuổi.

Tuy nhiên, bức tranh không chỉ có màu sắc suy giảm. Một hiện tượng đáng chú ý trong những năm gần đây là sự gia tăng số người trưởng thành xin gia nhập Giáo hội. Các Giám mục Pháp nhận thấy một sự quan tâm mới đối với đời sống thiêng liêng, đặc biệt nơi một bộ phận người trẻ.

Trong chuyến tông du sắp tới, Đức Thánh Cha sẽ gặp các dự tòng và tân tòng tại Học viện Công giáo Paris. Đây là một dấu hiệu cho thấy ngài quan tâm đến những người đang trên hành trình khám phá đức tin.

Đối với Giáo hội Pháp, thách đố không chỉ là đón nhận những người mới tìm đến với đức tin, mà còn là đồng hành với họ sau khi lãnh nhận các bí tích, giúp họ hội nhập vào đời sống cộng đoàn và trưởng thành trong đức tin.

Một thách đố khác là hậu quả của cuộc khủng hoảng lạm dụng tính dục trong Giáo hội. Đây là một vết thương sâu sắc, đặt ra những yêu cầu về sự thật, trách nhiệm, chữa lành và bảo vệ những người dễ bị tổn thương. Trong chuyến viếng thăm Pháp, Đức Thánh Cha sẽ có một cuộc gặp riêng với các nạn nhân bị lạm dụng.

Quan hệ giữa Pháp và Tòa Thánh

Quan hệ giữa Pháp và Tòa Thánh có lịch sử lâu đời và trải qua nhiều giai đoạn khác nhau. Quan hệ ngoại giao bị gián đoạn năm 1905 và được tái lập ngày 28/5/1921. Năm 2021, hai bên kỷ niệm 100 năm khôi phục quan hệ ngoại giao. Việc nối lại quan hệ không làm thay đổi nguyên tắc thế tục của Nhà nước Pháp, nhưng tạo nên một khuôn khổ đối thoại chính thức giữa Paris và Tòa Thánh.

Ngày nay, Pháp và Tòa Thánh duy trì quan hệ ngoại giao ở cấp đại sứ và Sứ thần. Hai bên thường xuyên trao đổi về những vấn đề quốc tế như hòa bình, nhân quyền, chủ nghĩa đa phương, Ucraina, Trung Đông, khu vực Sahel, việc bảo vệ các cộng đồng Kitô hữu và những vấn đề mới liên quan đến trí tuệ nhân tạo, quản trị kỹ thuật số.

Ngày 10/4 năm nay, Tổng thống Emmanuel Macron được Đức Thánh Cha Lêô XIV tiếp kiến tại Vatican. Hai bên trao đổi về quan hệ giữa Pháp và Tòa Thánh cũng như những vấn đề quốc tế. Ngày 10/7, Ngoại trưởng Pháp Jean-Noël Barrot gặp Đức Tổng Giám mục Paul Richard Gallagher, Ngoại trưởng Tòa Thánh. Hai bên tái khẳng định mối quan hệ tốt đẹp và trao đổi về Ucraina, Trung Đông, Sahel, trí tuệ nhân tạo và quản trị kỹ thuật số.

Trong bối cảnh đó, chuyến tông du của Đức Thánh Cha Lêô XIV là một dấu mốc mới trong quan hệ giữa Pháp và Tòa Thánh, đồng thời là dịp để Giáo hội Công giáo đối thoại với một xã hội thế tục về những vấn đề liên quan đến con người và thiện ích chung.

Các Giáo hoàng và những sứ điệp dành cho nước Pháp

Trong thời hiện đại, Pháp nhiều lần đón tiếp các Giáo hoàng. Mỗi chuyến viếng thăm diễn ra trong một hoàn cảnh khác nhau, nhưng đều cho thấy nỗ lực đối thoại của các vị Giáo hoàng với Giáo hội, xã hội Pháp và châu Âu.

Thánh Gioan Phaolô II là vị Giáo hoàng đặc biệt gắn bó với nước Pháp. Trong chuyến viếng thăm đầu tiên năm 1980, ngài đặt câu hỏi nổi tiếng: “Nước Pháp ơi, ngươi có trung thành với những lời hứa khi chịu phép Rửa không?”. Câu hỏi diễn tả mối quan tâm của ngài đối với căn tính Kitô giáo của nước Pháp trong một xã hội đang nhanh chóng thế tục hóa.

Những chuyến viếng thăm tiếp theo tại Lộ Đức, Lyon và các thành phố khác nhấn mạnh đến cầu nguyện, sám hối, hòa bình, công lý và liên đới. Đặc biệt, chuyến viếng thăm Strasbourg năm 1988 mang chiều kích châu Âu rõ nét. Đức Gioan Phaolô II đến Hội đồng châu Âu, Nghị viện châu Âu và Tòa án Nhân quyền châu Âu, nhấn mạnh hòa bình, nhân quyền và tương lai của châu lục.

Năm 1996, tại Tours và Reims, ngài hướng sự chú ý đến di sản Kitô giáo của nước Pháp. Năm 1997, Paris trở thành nơi diễn ra Ngày Giới trẻ Thế giới, quy tụ đông đảo người trẻ và trở thành một dấu mốc quan trọng trong triều đại của ngài. Năm 2004, Đức Gioan Phaolô II trở lại Lộ Đức, nhấn mạnh đến cầu nguyện, niềm hy vọng và sự hiện diện của Giáo hội bên cạnh những người đau khổ.

Đức Bênêđictô XVI viếng thăm Pháp năm 2008, nhân kỷ niệm 150 năm Đức Mẹ hiện ra tại Lộ Đức. Một điểm nổi bật trong sứ điệp của ngài là suy tư về mối tương quan giữa đức tin và tính thế tục. Ngài nhấn mạnh rằng Nhà nước và tôn giáo thuộc những lãnh vực khác nhau nhưng có thể đối thoại và cùng hướng đến thiện ích của con người.

Năm 2014, Đức Thánh Cha Phanxicô đến Strasbourg, thăm Nghị viện châu Âu và Hội đồng châu Âu. Sứ điệp của ngài tập trung vào phẩm giá con người, hòa bình, liên đới và một châu Âu biết đặt con người ở trung tâm.

Nhìn lại những chuyến viếng thăm này, có thể nhận thấy một đường hướng liên tục: các Giáo hoàng không chỉ đến để củng cố cộng đoàn Công giáo, mà còn đối thoại với xã hội Pháp về những vấn đề căn bản như phẩm giá con người, tự do, hòa bình, công lý và tương lai của châu Âu.

Nước Pháp trước chuyến viếng thăm của Đức Lêô XIV

Chuyến tông du năm 2026 diễn ra trong một nước Pháp vừa có những thách đố lớn đối với Giáo hội, vừa xuất hiện những dấu hiệu mới của đời sống đức tin. Một mặt, mức độ thực hành Công giáo đã giảm mạnh so với các thế hệ trước. Số linh mục, tu sĩ và giáo xứ giảm, trong khi nhiều cộng đoàn địa phương phải tổ chức lại đời sống mục vụ. Mặt khác, các Giám mục Pháp nhận thấy một sự quan tâm mới đối với đời sống thiêng liêng, đặc biệt nơi những người trẻ và những người trưởng thành đang tìm kiếm đức tin.

Đây là một nghịch lý đáng chú ý: một xã hội có mức độ thế tục hóa cao lại chứng kiến sự xuất hiện của những người trẻ tìm đến Giáo hội, xin học giáo lý và lãnh nhận Bí tích Rửa tội. Các Giám mục Pháp nhận định đây là một dấu hiệu của sự tìm kiếm đời sống thiêng liêng. Vì thế, một trong những thách đố đối với Giáo hội là làm thế nào đón tiếp, đào tạo và đồng hành lâu dài với những người mới khám phá đức tin. Đây không chỉ là vấn đề gia tăng số tín hữu, nhưng còn là xây dựng những cộng đoàn có khả năng giúp họ trưởng thành trong đời sống Kitô hữu.

Chuyến tông du của Đức Lêô XIV phản ánh rõ bối cảnh ấy. Ngài gặp các dự tòng và tân tòng, đến với người di cư, người bệnh, người trẻ, các tu sĩ và các nạn nhân bị lạm dụng. Qua đó, chương trình cho thấy những khuôn mặt khác nhau của xã hội mà Giáo hội muốn phục vụ.

Những điểm nổi bật trong chuyến tông du

Chương trình viếng thăm chính thức kéo dài bốn ngày, với chín bài diễn văn, bốn bài giảng, một lời chào, kinh Truyền Tin và Kinh Mân Côi. Ba chặng Paris, Lộ Đức và Metz được xây dựng chung quanh những chiều kích: Giáo hội và xã hội, cầu nguyện và lòng thương xót, châu Âu và hòa bình.

Ngày đầu tiên tại Paris, Đức Thánh Cha sẽ được Tổng thống Emmanuel Macron tiếp tại Điện Élysée, sau đó gặp các nhà chức trách, đại diện xã hội dân sự và ngoại giao đoàn. Ngài sẽ đến UNESCO, trước khi cử hành Kinh Chiều tại Nhà thờ Đức Bà Paris. Đây là lần đầu tiên Đức Thánh Cha đến ngôi thánh đường biểu tượng này sau khi nhà thờ được trùng tu và mở cửa trở lại sau vụ cháy năm 2019. Buổi tối, Đức Thánh Cha sẽ gặp giới trẻ tại Stade de France, sân vận động có sức chứa khoảng 80.000 người. Ban tổ chức cho biết vé tham dự đã được đăng ký hết.

Ngày thứ hai, Đức Thánh Cha sẽ đến Maison Bakhita, trung tâm đồng hành và hội nhập dành cho người di cư và người lưu vong tại Paris. Sau đó ngài gặp các dự tòng và tân tòng tại Học viện Công giáo Paris. Buổi chiều, ngài cử hành Thánh lễ tại Quảng trường Concorde trước khi lên đường đến Lộ Đức.

Tại Lộ Đức, Đức Thánh Cha sẽ cầu nguyện tại hang Massabielle ngay sau khi đến nơi. Chúa Nhật 27/9 bắt đầu với cuộc gặp các Giám mục Pháp, tiếp theo là Thánh lễ tại khu vực Prairie của Đền thánh và kinh Truyền Tin. Buổi chiều, ngài gặp các bệnh nhân và những người phục vụ tại Accueil Notre-Dame, rồi gặp riêng các nữ tu dòng kín tại đan viện Cát Minh. Ngày kết thúc bằng Kinh Mân Côi và cuộc rước nến tại Đền thánh Lộ Đức.

Chặng cuối tại Metz mang chiều kích châu Âu rõ rệt. Thành phố này gắn với Robert Schuman, một trong những người đặt nền móng cho tiến trình hội nhập châu Âu. Tại Trung tâm Hội nghị Robert Schuman, Đức Thánh Cha sẽ tham dự cuộc gặp liên tôn, tiếp đó là sự kiện với chủ đề “Về cội nguồn châu Âu, vì hòa bình và hiệp nhất”. Chuyến tông du kết thúc với Thánh lễ tại Nhà thờ chính tòa Thánh Stêphanô của Metz.

Quy mô chuẩn bị cũng cho thấy tầm vóc của chuyến viếng thăm. Khoảng một triệu người được dự kiến tham dự các sự kiện tại ba thành phố; khoảng 17.000 tình nguyện viên đăng ký phục vụ. Gần 2.500 nhà báo được cấp thẻ tác nghiệp, trong khi công tác an ninh huy động hàng nghìn cảnh sát, hiến binh và quân nhân. Kinh phí tổ chức được ước tính khoảng 27 triệu euro.

Bốn ngày tại Pháp vì thế sẽ là một chương trình dày đặc, nhưng các điểm dừng chân cho thấy một đường hướng khá rõ: từ Paris với xã hội, văn hóa và các định chế quốc tế; đến Lộ Đức với cầu nguyện, người bệnh và lòng thương xót; rồi Metz với đối thoại liên tôn, hòa bình và tương lai châu Âu.

Với khẩu hiệu “Để thế gian được sống”, chuyến tông du của Đức Thánh Cha Lêô XIV diễn ra trong một nước Pháp vừa mang trong mình ký ức sâu đậm về Kitô giáo, vừa sống trong một xã hội thế tục. Chính trong khoảng không gian giữa truyền thống và những biến đổi mới ấy, Giáo hội Pháp đang tìm kiếm những con đường để làm chứng cho Tin Mừng, phục vụ con người và đối thoại với xã hội.