Thánh Jôsaphat có tên thật là Gioan Kountsevitch, ngài trải qua thời thơ ấu trong bối cảnh Giáo hội tại quê hương ngài cũng như toàn thể Giáo hội có những xáo trộn bởi những cuộc tranh luận lớn, kể từ sau biến cố Đại ly giáo năm 1054, phân rẽ các Kitô hữu thành hai khối Chính thống giáo và Công giáo. Nhiều nỗ lực hợp nhất giữa Giáo hội Đông phương và Tây phương đã được thực hiện nhưng đều thất bại.
Gioan chào đời năm 1580, tại vùng phía tây nước Ukraina trong một gia đình theo Chính thống giáo, khi đó nhiều tín hữu Chính thống vẫn nuôi lòng chống đối mạnh mẽ với Giáo hội Rôma. Tuy nhiên, vào năm 1596, một tia hy vọng nhỏ đã xuất hiện cho những người vẫn cầu nguyện và dấn thân cho sự hiệp nhất của Thân Thể Chúa Kitô: Giáo hội Ruthenia tại quê nhà của Gioan đã chấp nhận hiệp thông trở lại với Tòa thánh, đồng thời vẫn giữ nguyên phụng vụ và truyền thống Byzantin của họ (từ Ruthenia được sử dụng ở đây theo nghĩa cổ xưa, ám chỉ các dân tộc Ukraina và Belarus).
Gia đình Gioan thuộc hàng khá giả và cậu được gửi theo học nghề buôn bán. Cuộc sống tương lai hứa hẹn ổn định, cậu có thể lập gia đình và sống an nhàn. Nhưng như người thương gia trong dụ ngôn Tin mừng, chàng thương gia trẻ tuổi này đã tìm thấy viên ngọc quý – kho báu đáng để bán tất cả mà mua lấy viên ngọc. Năm 1604, Gioan gia nhập đan viện Dòng Thánh Basiliô, sau đó ngài khấn dòng và lấy tên mới là Jôsaphat. Cùng với tên ấy, một ơn gọi mới đã được khai sinh: vị đan sĩ trẻ này sẽ sống, hoạt động và cuối cùng hiến mạng vì sự hiệp nhất của các Giáo hội.
Mục tử của hiệp nhất
Tin đồn lan nhanh rằng Thầy Jôsaphat là một người thánh thiện và sống khổ hạnh. Nhiều người bắt đầu tìm đến với ngài để xin những lời khuyên thiêng liêng, và Giáo hội sớm nhận ra khả năng của ngài. Năm 1609, Thầy Jôsaphat được thụ phong linh mục, ngài bắt đầu giảng dạy và giải tội không chỉ trong đan viện mà ở khắp nơi. Chẳng bao lâu, năm 1617, ngài được tấn phong Giám mục, và năm 1618 trở thành Tổng Giám mục giáo phận Polotsk (tương đương với Tổng Giám mục Byzantine).
Nếu như cậu bé Gioan đã sinh ra trong một thời kỳ chia rẽ thì Giám mục Jôsaphat lại trở thành vị mục tử của sự hiệp nhất, ngài nỗ lực tìm cách chinh phục tâm hồn của những người Chính thống giáo đồng hương của ngài vẫn còn đang bất bình với nhóm “Uniates”, những người hiệp nhất với Rôma, chỉ vì những người này đã hòa giải với Giáo hội Công giáo. Thánh nhân không ngừng nỗ lực để bảo vệ phụng vụ và truyền thống Byzantin của dân tộc mình, bởi sự hiệp nhất với Rôma không hề đồng nghĩa với việc xóa bỏ những truyền thống phong phú, sống động của các Giáo hội Đông phương. Sự hiệp nhất mà Thánh Jôsaphat mơ ước là một bản hòa ca đa âm, nơi nhiều nghi lễ và ngôn ngữ phụng vụ cùng hòa chung lời ca tụng Thiên Chúa Ba Ngôi.
“Tôi sẵn sàng hiến mạng vì anh em”
Thế nhưng, không phải ai cũng nhận ra vẻ đẹp của viễn tượng ấy. Lời gièm pha ác ý về vị Tổng Giám mục lan truyền khắp nơi. Chỉ vì bảo vệ sự hiệp nhất với Giáo hội Rôma, ngài đã trở thành tâm điểm của những cuộc tranh luận gay gắt. Cũng vì trách nhiệm của ngài với hàng giáo sĩ, ngài buộc phải kỷ luật một số người trong hàng giáo sĩ đã công khai bảo vệ lập trường “phi Uniate” chống đối việc hiệp nhất với Rôma.
Năm 1620, một Tổng Giám mục Chính thống giáo đối lập với ngài được tấn phong tại Polotsk, và những tin đồn ác ý bắt đầu lan rộng rằng Jôsaphat, người vốn yêu mến truyền thống phụng vụ Byzantin, đang âm mưu hủy bỏ chúng để thay thế bằng truyền thống Latinh. Thánh Jôsaphat hiểu rõ điều gì đang đợi mình. Ngài nói với họ: “Các anh… các anh muốn giết tôi. Nhưng tôi ở đây giữa anh em như một mục tử, và anh em phải biết rằng tôi sẵn sàng hiến mạng vì anh em. Tôi sẵn lòng chết cho sự hiệp nhất của Giáo hội dưới quyền Thánh Phêrô và Đấng kế vị ngài là Đức Giáo hoàng.”
Mọi sự diễn ra vào mùa thu năm 1623, khi một cuộc xung đột với một linh mục Chính thống đã khiến đám đông phẫn nộ kéo đến dinh Giám mục. Các nhân chứng kể lại rằng Giám mục Jôsaphat bị kéo lôi đi trên đường phố, rồi bị bắn và chém đầu. Cái chết dữ dội của vị Giám mục đã sống và chiến đấu cho sự hiệp nhất các Giáo hội đã khiến nhiều người bàng hoàng, kể cả những người trước đây từng nghe theo lời những kẻ vu khống về ngài. Tâm hồn họ vì thế bắt đầu mở ra với hiệp nhất. Và cái chết của vị tử đạo cho hiệp nhất này đã làm trổ sinh nhiều hoa trái, không chỉ trong tâm hồn dân chúng mà chính vị Tổng Giám mục đối lập sau đó cũng đã hòa giải với Giáo hội Công giáo. Ngay cả việc phong thánh cho Thánh Jôsaphat cũng trở thành dấu chỉ hiệp nhất giữa Giáo hội Đông phương và Tây phương. Năm 1867, Giám mục Jôsaphat là vị thánh đầu tiên thuộc Giáo hội Đông phương được phong thánh tại Rôma.
NGUYỆN GẪM CÙNG CÁC THÁNH: NGÀY 12 THÁNG 11 – LỄ NHỚ
THÁNH JÔSAPHÁT, GIÁM MỤC, TỬ ĐẠO
Thánh Jôsaphát (1580-1623): Bổn mạng của Ukraina; được kêu cầu cho sự tái hiệp nhất giữa các Kitô hữu Đông phương và Tây phương; được Đức Giáo hoàng Piô IX phong thánh ngày 29 tháng 6 năm 1867.
TRÍCH DẪN
“Hỡi dân thành Vitebsk, anh chị em muốn giết tôi. Anh chị em phục kích tôi khắp nơi: trên đường phố, trên các cây cầu, dọc những con đường lớn và giữa chợ. Tôi hiện diện giữa anh chị em như một mục tử, và anh chị em nên biết rằng tôi sẵn lòng hiến mạng sống mình vì anh chị em. Tôi sẵn sàng chết vì sự hiệp nhất thánh thiện, vì quyền tối thượng của Thánh Phêrô và của đấng kế vị ngài là Đức Giáo hoàng” (Thánh Jôsaphát)
SUY NIỆM
Kể từ cuộc Đại Ly giáo năm 1054, nhiều Kitô hữu trong Đế quốc Đông Rôma (Byzantine) đã tách khỏi sự hiệp thông với Đức Giáo hoàng, hình thành nên các giáo hội thường được gọi chung là Chính thống giáo. Sự chia rẽ ấy vẫn kéo dài đến ngày nay, mặc dù một số Giáo hội Đông phương đã tái lập sự hiệp thông với Rôma. Năm 1439, Công đồng Florence đã nỗ lực tái lập sự hiệp nhất giữa Đông phương và Tây phương. Nỗ lực này đạt được kết quả trong một thời gian ngắn, nhưng sau khi người Thổ Nhĩ Kỳ chiếm Constantinople năm 1453, sự hiệp nhất ấy dần tan rã. Năm 1596, sau nhiều năm thảo luận, theo một thỏa thuận được gọi là Liên hiệp Brest, đa số các giám mục Chính thống Ruthenia đồng ý tái lập sự hiệp thông với Rôma, dưới quyền Đức Giáo hoàng. Theo thỏa thuận này, người Ruthenia nhìn nhận quyền tối thượng của Đức Giáo hoàng, đồng thời vẫn được duy trì các truyền thống phụng vụ Slav, cử hành phụng vụ theo nghi lễ Byzantine, giữ truyền thống có các linh mục đã kết hôn, duy trì giáo luật và cơ cấu quản trị giáo hội riêng, cũng như một số cách diễn đạt thần học riêng liên quan đến Kinh Tin Kính. Dù nhiều tín hữu Chính thống ủng hộ sự hiệp nhất này, không ít người vẫn phản đối. Chính trong bối cảnh lịch sử ấy, Thánh Jôsaphát, vị thánh chúng ta kính nhớ hôm nay, đã sống và hiến mạng sống vì sự hiệp nhất trong Giáo hội.
Thánh nhân chào đời tại thị trấn Volodymyr, thuộc Liên bang Ba Lan-Litva, nay thuộc Ukraina, và được đặt tên là Gioan Kuncevyc. Ngài được rửa tội trong Giáo hội Chính thống, chứ không phải trong Giáo hội Công giáo; cha mẹ ngài là những Kitô hữu Chính thống có đức tin vững vàng. Thuở thiếu thời, ngài được giáo dục chu đáo và học hỏi giáo lý cách nghiêm túc. Ngài thường thích cầu nguyện hơn vui chơi, tham gia phục vụ các buổi cử hành phụng vụ tại nhà thờ, yêu mến các truyền thống đạo đức Slav, sớm thực hành việc sám hối và hãm mình, đồng thời chuyên chăm đọc Kinh Thần vụ. Khi trưởng thành, để phụ giúp kinh tế gia đình, ngài làm nghề buôn bán tại một thành phố gần đó.
Năm 1604, tám năm sau khi giáo phận nơi ngài sinh sống tái lập sự hiệp thông với Rôma, Gioan gia nhập Đan viện Chúa Ba Ngôi thuộc Dòng Thánh Basiliô Cả tại Vilnius và trở thành đan sĩ. Khi gia nhập đan viện, ngài nhận tên dòng là Jôsaphát. Sau năm năm sống trong đan viện, Thầy Jôsaphát được truyền chức linh mục Công giáo theo nghi lễ Đông phương. Ngài tiếp tục sống tại đan viện trong tám năm tiếp theo và trở thành bề trên của đan viện mình cũng như một số đan viện khác.
Trong đời đan tu, ngài chuyên cần nghiên cứu lịch sử Giáo hội, phụng vụ và các văn kiện liên quan đến sự hiệp nhất của Giáo hội. Ngài thực hành những việc hãm mình rất khắc khổ và ngày càng tiến sâu vào đời sống cầu nguyện. Ngoài lòng yêu mến Kinh Thần vụ và phụng vụ, ngài còn liên lỉ đọc Kinh Chúa Giêsu: “Lạy Chúa Giêsu Kitô, Con Thiên Chúa, xin thương xót con.” Về sau, một số anh em đan sĩ kể lại rằng ngài đọc lời kinh này thường xuyên đến nỗi họ còn nghe thấy ngài thì thầm ngay cả trong giấc ngủ.
Đời sống cầu nguyện và học hỏi đã giúp Cha Jôsaphát xác tín về Liên hiệp Brest. Ngài hết lòng khích lệ các anh em đan sĩ và giáo dân đón nhận sự hiệp thông trọn vẹn với Rôma. Danh tiếng về sự khôn ngoan và thánh thiện của ngài lan rộng, khiến nhiều người tìm đến xin hướng dẫn thiêng liêng. Ngài cũng khích lệ nhiều thanh niên gia nhập đan viện và sống đời đan tu. Ngài là người hướng dẫn thiêng liêng, một con người cầu nguyện và một người tận tâm với sứ mạng hiệp nhất. Ngài không chỉ thuyết phục nhiều tín hữu Chính thống chưa chấp nhận sự hiệp thông với Rôma gia nhập Giáo hội Công giáo, mà còn đưa một số người đã theo phái Calvin sau cuộc Cải cách Tin lành trở về với Giáo hội. Thành quả ấy khiến ngài được đặt biệt danh là “người thu phục các linh hồn”.
Sứ vụ của Cha Jôsaphát có ảnh hưởng lớn đến mức năm 1617, ngài được tấn phong Giám mục Vitebsk và một năm sau được bổ nhiệm làm Tổng Giám mục Polotsk. Đây là một giáo phận quan trọng, nơi những căng thẳng vẫn còn gay gắt: tín hữu, đan sĩ và hàng giáo sĩ tiếp tục chia rẽ về việc tái hiệp thông với Rôma. Một số người lo sợ các truyền thống phụng vụ của mình sẽ bị thay thế bằng những thực hành mang tính Latinh hóa; những người khác phản đối vì lý do thần học. Tuy nhiên, Đức Tổng Giám mục Jôsaphát xác tín rằng việc hiệp thông trọn vẹn với Rôma, đồng thời vẫn gìn giữ những truyền thống tôn giáo quý báu của mình, là thánh ý Thiên Chúa. Ngài nhiệt thành dành sáu năm cuối đời, trong cuộc đời 43 năm của mình, để phục vụ mục tiêu ấy.
Trong cương vị tổng giám mục, ngài đặc biệt quan tâm đến việc đào tạo hàng giáo sĩ. Ngài cho ban hành một bản giáo lý và yêu cầu các linh mục học thuộc, chấn chỉnh kỷ luật đời sống linh mục, tổ chức những cuộc họp đông người để thảo luận các sáng kiến mục vụ và tu sửa các nhà thờ. Ngài cũng phản đối những người chống lại sự hiệp nhất, kể cả vị Đại Chưởng ấn Litva, người tỏ ra quá thiên về phía những người phản đối.
Trong vòng hai năm sau khi Đức cha Jôsaphát được tấn phong Tổng Giám mục Polotsk, một số nhóm Chính thống Ruthenia không chấp nhận hiệp thông với Rôma đã bí mật nhóm họp. Với sự trợ giúp của vị Thượng phụ Chính thống Giêrusalem, họ tấn phong các giám mục Chính thống Ruthenia mới, trong đó có một tổng giám mục, và thiết lập một hàng giáo phẩm song song. Vị tổng giám mục Chính thống mới bắt đầu loan truyền tin đồn rằng Đức Tổng Giám mục Jôsaphát dự định Latinh hóa hoàn toàn giáo hội và loại bỏ các truyền thống Slav. Trong những năm tiếp theo, bạo lực bùng phát, thậm chí xảy ra xung đột giữa các giáo sĩ. Đức Tổng Giám mục Jôsaphát đã tiên liệu mình sẽ chịu tử đạo, nhưng ngài vẫn kiên trì dấn thân cho sự hiệp nhất.
Năm 1623, một linh mục Chính thống cầm đầu cuộc nổi dậy chống lại nơi cư trú của vị tổng giám mục, với sự tham gia của những người Chính thống gồm cả nam giới, phụ nữ và trẻ em. Họ dùng đá và gậy tấn công, xông vào bên trong, dồn Đức Tổng Giám mục Jôsaphát vào một căn phòng, đánh đập ngài, dùng rìu chém vào đầu và bắn ngài. Sau đó, họ kéo thi thể không còn y phục của ngài qua các đường phố rồi ném xuống sông Dvina.
Thoạt nhìn, đó dường như là một kết cục bi thảm cho một cuộc đời thánh thiện. Thế nhưng, Thiên Chúa toàn năng có thể làm nảy sinh điều thiện từ sự dữ. Xét trên nhiều phương diện, cuộc tử đạo của Thánh Jôsaphát đã trở thành một bước ngoặt đối với các tín hữu Công giáo Ruthenia. Dù những chia rẽ vẫn sâu sắc, những người đón nhận sự hiệp thông với Rôma đã tìm thấy nơi Thánh Jôsaphát một vị tử đạo và một tấm gương khích lệ. Máu các vị tử đạo là khí giới mạnh mẽ trong tay Thiên Chúa; Ngài đã dùng cái chết của thánh nhân để củng cố sự hiệp thông với Rôma trong tâm trí những ai mở lòng đón nhận ân sủng của Ngài.
Khi kính nhớ vị thánh đã hiến mình cho sự hiệp nhất Kitô giáo, chúng ta hãy suy nghĩ về thực trạng đáng buồn: biết bao Kitô hữu cùng tuyên xưng đức tin vào Đức Kitô mà vẫn còn chia rẽ. Ngay trong lòng Giáo hội Công giáo cũng có những chia rẽ như thế. Ước gì lễ nhớ Thánh Jôsaphát trở thành dịp để chúng ta không chỉ suy gẫm về những chia rẽ đau lòng trong các Giáo hội và trên thế giới, mà còn cầu nguyện cho mọi người được nên một trong Đức Kitô. Hôm nay, chúng ta hãy xin Thánh Jôsaphát chuyển cầu và noi gương ngài, dâng lên Thiên Chúa những hy sinh, lời cầu nguyện và việc hãm mình, tha thiết nài xin ơn hiệp nhất đích thực và bền vững giữa các Kitô hữu.
CẦU NGUYỆN
Lạy Thánh Jôsaphát, ngay từ thuở thiếu thời, Thiên Chúa đã dẫn đưa ngài đến gần Người, và ngài đã đáp lại ân sủng ấy. Khi ngài lớn lên trong đức tin, Thiên Chúa cũng mời gọi ngài dấn thân cho sứ mạng hiệp nhất Giáo hội. Xin ngài chuyển cầu cho con, cho Giáo hội và cho thế giới, để tất cả được nên một trong Đức Kitô, và để con biết góp phần mình vào việc xây dựng sự hiệp nhất ấy.
![[Tông Du Argentina] Đức Thánh Cha Mời Gọi Các Bạn Trẻ: Đừng Quỳ Gối Trước Những Thần Tượng Của Thời Đại](https://giaophankontum.com/wp-content/uploads/2026/11/cq5dam.thumbnail.cropped.750.422-5-1-520x250.jpeg)
