Ít có nhân vật lịch sử nào mà cả cuộc đời có thể được tóm gọn trong một cử chỉ duy nhất, mạnh mẽ đến mức không thể phai mờ, sâu sắc đến độ gói trọn cả một đời người. Thánh Martinô thuộc về trường hợp đặc biệt này. Chiếc áo choàng nổi tiếng của ngài đã trở thành biểu tượng cho chính ngài. Thánh Martinô sinh khoảng năm 316 – 317 tại Pannonia thuộc vùng ngoại ô của Đế quốc Rôma vào thời suy tàn, ngày nay thuộc lãnh thổ Hungari. Là con của một viên sĩ quan quân đội, Martin lớn lên tại Pavie, nơi cha ngài là một cựu chiến binh được cấp đất định cư. Cha mẹ ngài đều là người ngoại giáo, nhưng cậu bé Martin lại sớm bị cuốn hút bởi Kitô giáo, và khi mới mười hai tuổi, ngài đã ước ao được sống đời khổ tu và ẩn dật trong sa mạc. Thế nhưng, một sắc lệnh hoàng đế đã buộc ngài phải đối diện với bộ quân phục và thanh gươm thay cho giấc mơ về đời sống cầu nguyện và cô tịch. Martinô bị gọi nhập ngũ và được phái sang xứ Gaule.
Một nửa cho Chúa Giêsu nghèo khó
Khoảng năm 335, khi đó người lính trẻ Martinô đang phục vụ trong đội cận vệ hoàng gia, vào một đêm mùa đông khi đang đi tuần tra, ngài bắt gặp một người ăn xin gần như trần trụi. Cảm động trước cảnh khốn khổ ấy, Martin liền cởi áo choàng của mình rồi xẻ đôi chiếc áo và trao cho người nghèo khó ấy một nửa. Đêm hôm sau, Chúa Giêsu hiện ra với ngài trong giấc mơ, mặc chính nửa chiếc áo choàng mà ngài đã tặng cho người ăn xin, và Chúa nói với các thiên thần: “Đây là Martinô, người lính Rôma chưa chịu phép Rửa, nhưng đã mặc áo cho Ta.” Giấc mơ ấy in đậm trong lòng người lính trẻ, và đến lễ Phục sinh năm sau, Martinô lãnh nhận Bí tích Rửa tội. Trong suốt hai mươi năm tiếp theo, Martinô tiếp tục phục vụ trong quân đội Rôma, làm chứng đức tin giữa một môi trường hoàn toàn khác xa với những giấc mơ thời niên thiếu của mình. Nhưng đối với ngài, cuộc đời phía trước vẫn còn dài và Thiên Chúa vẫn tiếp tục dẫn ngài đi.
Từ hang ẩn sĩ đến chiếc áo Giám mục
Ngay khi có thể, Thánh Martinô đã rời bỏ quân ngũ và tìm đến gặp Thánh Hilariô, Giám mục Poitiers, một người kiên cường chống lại lạc giáo Ariô. Chính vì lập trường này, Thánh Hilariô bị trục xuất (vì hoàng đế Constantius II theo lạc giáo Ariô), còn Thánh Martinô, sau khi trở về quê nhà ở Pannonia, ngài cũng lánh đi đến sống cô tịch trong một đan viện ẩn tu gần Milan. Khi Đức Giám mục Hilariô được trở về, Thánh Martinô lại tìm đến gặp ngài và xin được phép thành lập một đan viện ở vùng phụ cận thành Tours. Những túp lều đơn sơ, đời sống khổ hạnh và cầu nguyện là khung cảnh quen thuộc của ngài. Người lính xưa từng khoác cho Chúa Kitô nghèo khó tấm áo giờ đây cũng trở nên nghèo khó như chính Người. Thánh Martinô cầu nguyện và đi rao giảng Tin mừng khắp nước Pháp, càng ngày càng có nhiều người biết đến ngài. Danh tiếng ấy dẫn đến việc Thánh Martin được chọn làm Giám mục thành Tours vào năm 371. Ngài nhận chức vụ ấy, nhưng vẫn giữ nếp sống đơn sơ chứ không sống như một vương giả, vì những người khốn khổ, những tù nhân và bệnh nhân vẫn tiếp tục tìm thấy nơi nương tựa dưới tấm áo choàng của ngài. Thánh nhân sống trong một đan viện ở Marmoutier, đan viện cổ nhất nước Pháp và không xa thành phố, nơi đây quy tụ hàng chục tu sĩ, phần lớn xuất thân từ giới quý tộc đã gia nhập đan viện cùng với ngài.
Một hiệp sĩ đích thực
Năm 397, tại Candes, vị Giám mục Martinô già yếu khi ấy đã tám mươi tuổi phải lên đường hòa giải một vụ chia rẽ trong hàng giáo sĩ địa phương. Nhờ sự hiền hòa và uy tín thiêng liêng, ngài đã đem lại hòa bình cho họ, nhưng trước khi kịp trở về, ngài bị một trận sốt dữ dội. Thánh Martinô qua đời khi nằm trên nền đất trơ trọi, theo như ngài hằng mong ước. Lễ an táng của ngài quy tụ một đám đông lớn những người đến tiễn biệt vị giám mục mà họ rất yêu mến, người đã hiến dâng cả đời mình trong sự quảng đại và liên đới như một hiệp sĩ chân thật của Chúa Kitô.
NGUYỆN GẪM CÙNG CÁC THÁNH: NGÀY 11 THÁNG 11 – LỄ NHỚ THÁNH MARTINÔ THÀNH TOURS, GIÁM MỤC
Ngày 11 tháng 11, Hội thánh mừng lễ nhớ Thánh Martinô thành Tours, Giám mục. Khi còn là một người lính trẻ, ngài đã cắt đôi tấm áo choàng để chia cho một người nghèo giữa mùa đông giá rét. Đêm ấy, ngài được thấy chính Chúa Giêsu mặc nửa tấm áo choàng ấy.
Thánh Martinô thành Tours (316 hoặc 336–397): Bổn mạng của những người hành khất, các kỵ binh, người cưỡi ngựa, loài ngỗng, loài ngựa, chủ quán trọ, Đội Vệ binh Thụy Sĩ của Đức Giáo hoàng, sĩ quan quân nhu, những người đã cai nghiện rượu, binh sĩ, thợ may và người làm rượu vang. Người ta cũng cầu xin ngài chuyển cầu để thoát khỏi chứng nghiện rượu và cảnh nghèo khó.
TRÍCH DẪN
Vì thế, vào một thời điểm nọ, khi ngài chẳng còn gì ngoài vũ khí và bộ quân phục đơn sơ, giữa một mùa đông khắc nghiệt hơn thường lệ, đến nỗi giá rét khiến nhiều người thiệt mạng, ngài tình cờ gặp một người nghèo không có áo che thân tại cổng thành Amiens. Người ấy van xin khách qua đường thương xót mình, nhưng tất cả đều đi ngang qua mà chẳng đoái hoài đến con người khốn khổ ấy. Bấy giờ, Martinô, con người đầy tràn Thiên Chúa, nhận ra rằng người không được ai thương xót ấy như được dành riêng cho ngài chăm sóc. Nhưng ngài phải làm gì? Ngài chẳng còn gì ngoài tấm áo choàng đang khoác trên mình, vì những y phục khác ngài đã đem cho những người túng thiếu trong những hoàn cảnh tương tự. Vì thế, ngài rút thanh gươm đeo bên hông, cắt tấm áo choàng thành hai phần bằng nhau, trao một phần cho người nghèo, còn phần kia ngài khoác lại lên mình (Trích Cuộc đời Thánh Martinô của Sulpiciô Sêvêrô)
SUY NIỆM
Thánh Martinô thành Tours là một trong những vị thánh được tôn kính và yêu mến nhất trong lịch sử châu Âu vì hai lý do chính: ngài đã sống một cuộc đời thánh thiện với những nhân đức anh hùng, và cuộc đời ấy đã được ghi chép lại. Người ta cho rằng Sulpiciô Sêvêrô là một người giàu có đã trở lại Kitô giáo nhờ sứ vụ của Đức cha Martinô. Sau đó, ông trở thành linh mục, đã trò chuyện với Đức cha Martinô trước khi ngài qua đời, và viết một cuốn sách về cuộc đời phi thường của ngài. Cuốn sách ấy được sao đi chép lại nhiều lần và suốt nhiều thế kỷ đã trở thành một trong những tác phẩm quen thuộc đối với cả tu sĩ lẫn giáo dân. Nhờ lòng yêu mến rộng khắp dành cho Thánh Martinô, nên rất nhiều nhà thờ và đan viện đã mang tên ngài.
Martinô sinh tại Sabaria, thuộc vùng Pannonia của Đế quốc Rôma, nay là thành phố Szombathely, Hungary. Một số tư liệu xưa cho biết ngài sinh năm 316, số khác lại ghi năm 336. Khi Martinô còn nhỏ, gia đình ngài chuyển đến Ticinum, nay là Pavia, miền Bắc nước Ý. Ngài chào đời tại Đế quốc Rôma vào một giai đoạn chuyển biến quan trọng. Năm 313, Hoàng đế Constantinô ban hành Sắc lệnh Milanô, hợp pháp hóa Kitô giáo. Sau đó, chính Constantinô cũng trở thành Kitô hữu, và ai cũng biết rằng ông ưu ái các Kitô hữu hơn những người vẫn còn theo ngoại giáo. Vì thế, nhiều người bắt đầu trở lại đạo, trong đó có những người vì lý do chính trị và kinh tế.
Thân phụ của Martinô là một quân nhân, đã thăng đến cấp bậc quân đoàn trưởng (tribunus). Ngay từ thuở nhỏ, Martinô đã để tâm tìm hiểu Kitô giáo, nhưng cha mẹ ngài vẫn gắn bó với tín ngưỡng đa thần Rôma và gạt bỏ Kitô giáo vừa mới được hợp pháp hóa. Tuy nhiên, Martinô không đồng tình với lựa chọn của cha mẹ. Vì thế, năm lên mười tuổi, ngài tìm đến nhà thờ Công giáo tại địa phương và xin trở thành Kitô hữu. Ngài được ghi danh làm dự tòng và bắt đầu tiến trình chuẩn bị lâu dài để lãnh nhận bí tích Rửa tội, và phải mười năm sau ngài mới được lãnh nhận bí tích này. Năm mười hai tuổi, ngài xin cha mẹ cho phép mình trở thành ẩn sĩ, nhưng cha mẹ ngài không đồng ý. Năm mười lăm tuổi, theo luật nhà nước buộc con trai của các sĩ quan phải gia nhập quân đội Rôma, Martinô trở thành một người lính. Dù sống giữa nhiều người có lối sống vô luân, Martinô vẫn trung thành với đức tin và sống rất mực đạo đức. Lời ăn tiếng nói của ngài luôn đúng mực; ngài đối xử với người khác bằng một lòng tốt hiếm có, thường đem phần lớn tiền bạc và của cải của mình phân phát cho người nghèo, hạ mình phục vụ cả những người lẽ ra phải phục vụ ngài, và vẫn tiếp tục chuẩn bị để lãnh nhận bí tích Rửa tội.
Một ngày nọ giữa mùa đông, khi đang cưỡi ngựa đi qua một thị trấn, Martinô gặp một người nghèo ăn mặc rách rưới đang run lẩy bẩy vì lạnh. Người ấy van xin mọi người giúp đỡ, nhưng chẳng ai đoái hoài. Martinô biết mình phải giúp, nhưng ngài đã đem tiền bạc và những y phục khác cho người túng thiếu. Tất cả những gì còn lại chỉ là tấm áo choàng nhà binh đang khoác trên mình; vì thế, ngài xuống ngựa, rút gươm, cắt đôi tấm áo choàng và trao một nửa cho người nghèo. Sau đó, các bạn đồng ngũ đã chế giễu tấm áo choàng ngắn cũn cỡn trông thật buồn cười của ngài. Đêm ấy, Martinô nằm mơ thấy Chúa Giêsu hiện ra với ngài, mặc nửa tấm áo choàng ấy, và phán với muôn vàn thiên thần đang vây quanh: “Martinô, dù vẫn còn là dự tòng, đã cho Ta mặc áo.” Khi thức dậy, ngài biết mình phải làm gì. Ngài xin lãnh nhận bí tích Rửa tội và được rửa tội khi hai mươi tuổi.
Theo lời yêu cầu của một người bạn, Martinô ở lại trong quân ngũ thêm hai năm nữa. Một hôm, viên chỉ huy phát tiền thưởng cho binh sĩ khi họ chuẩn bị cho trận chiến vào ngày hôm sau. Khi được gọi lên, Martinô thưa: “Cho đến nay, tôi đã là binh sĩ của ngài. Từ nay, xin để tôi phụng sự Thiên Chúa. Xin ngài hãy trao tiền thưởng cho người sẽ chiến đấu vì ngài. Tôi là binh sĩ của Đức Kitô, và tôi không được phép cầm vũ khí giao chiến.” Martinô bị buộc tội là hèn nhát, vì ngày hôm sau họ sẽ ra trận. Trước lời cáo buộc ấy, ngài đáp: “Nếu ngài nghĩ rằng tôi hành động vì sợ hãi, thì ngày mai tôi sẽ đứng trước hàng ngũ quân địch mà không mang vũ khí. Chỉ có đức tin vào Chúa Giêsu và dấu Thánh giá che chở, tôi sẽ đối diện với họ mà không mặc áo giáp.” Martinô liền bị tống vào ngục để chờ trận chiến, nhưng trận chiến ấy đã không bao giờ diễn ra, vì phía đối phương xin giảng hòa. Ít lâu sau, Martinô được giải ngũ.
Nghe danh vị giám mục nổi tiếng Hilariô thành Poitiers, người sau này được tôn phong hiển thánh, Martinô tìm đến Poitiers, nay thuộc nước Pháp, và ở lại với vị giám mục một thời gian để học hỏi giáo lý đức tin chân chính nơi ngài. Ngài cũng được Đức cha Hilariô truyền chức phó tế và trao tác vụ trừ quỷ. Sau khi Đức cha Hilariô bị buộc phải đi lưu đày vì đã chống lại lạc giáo Ariô tại triều đình, và sau khi Phó tế Martinô nằm mơ thấy mình đưa cha mẹ còn ngoại giáo trở lại đạo, ngài quyết định trở về quê nhà. Trên đường đi, ngài bị bọn cướp tấn công; khi bị hỏi mình là ai, ngài trả lời một tên cướp rằng mình là Kitô hữu. Rồi Phó tế Martinô loan báo Tin mừng cho người ấy; anh ta ăn năn, thả Martinô đi, và về sau đã trở lại đạo. Về đến quê nhà, Phó tế Martinô đã đưa thân mẫu đến với đức tin Kitô giáo, nhưng không lay chuyển được thân phụ. Nhiều người khác ở quê nhà ngài cũng trở lại đạo.
Sau khi phải hứng chịu cơn thịnh nộ của một số linh mục theo lạc giáo Ariô mà ngài chống đối, và thậm chí của cả vị Tổng Giám mục Milanô theo lạc giáo Ariô, Phó tế Martinô cùng với một linh mục đã sống đời ẩn sĩ một thời gian trên đảo Gallinara. Tại đó, họ sống nhờ cỏ cây và rễ dại. Một ngày kia, Martinô ăn nhầm phải một thứ rễ độc, nhưng nhờ lời cầu nguyện sốt sắng, ngài đã được Thiên Chúa chữa lành.
Khi hay tin Đức cha Hilariô được trở về Poitiers sau thời gian lưu đày, Phó tế Martinô chuyển đến một thị trấn gần nơi vị giám mục thánh thiện cư ngụ và lập một đan viện. Từ đó, ngài bắt đầu rao giảng khắp vùng và làm nhiều phép lạ. Ngài đã làm cho một người dự tòng chưa được rửa tội sống lại. Khi được hồi sinh, người dự tòng ấy làm chứng rằng mình được sống lại là nhờ lời cầu nguyện của Martinô. Một lần khác, Martinô làm cho một người nô lệ đã treo cổ tự vẫn được sống lại.
Năm 371, Martinô được dân chúng đồng lòng chọn làm Giám mục thành Tours. Ban đầu ngài phản đối và tìm cách lẩn trốn, nhưng ngài đã bị người ta dùng kế đưa đến nhà thờ chính tòa, để được tấn phong giám mục. Sau khi được tấn phong Giám mục thành Tours, Đức cha Martinô dời ra sống bên ngoài thành phố và cùng với các giáo sĩ khác lập nên những nơi ẩn tu để sống đời cầu nguyện. Trong hai mươi sáu năm tiếp theo, ngài vừa sống đời ẩn tu vừa dấn thân vào sứ vụ tông đồ. Ngài đi khắp xứ Gaule (nước Pháp), rao giảng, đưa nhiều người trở lại đạo, làm phép lạ và trừ quỷ. Ngài chống lại các lạc giáo, cộng tác với các giám mục chính thống khác – như Thánh Ambrôsiô thành Milanô sau này – phá hủy các đền thờ ngoại giáo, và được mọi người kính trọng. Những người chống đối ngài thì kính sợ ngài, còn những người ủng hộ ngài thì ngợi khen Thiên Chúa mỗi khi chứng kiến ngài thi hành sứ vụ.
Dù Thánh Martinô thành Tours đã sống một cuộc đời với những nhân đức anh hùng và đời sống cầu nguyện sâu xa, cuộc đời ngài và lòng sùng kính dành cho ngài cho thấy việc kể lại cho người khác câu chuyện về các thánh quan trọng biết bao. Sau khi ngài qua đời, cuộc đời ngài vẫn tiếp tục truyền cảm hứng cho biết bao người. Khi tôn vinh Thánh Martinô, bạn hãy suy gẫm xem Thiên Chúa có thể muốn dùng bạn theo những cách nào, như Ngài đã dùng Sulpiciô Sêvêrô, người viết tiểu sử Thánh Martinô. Có thể bạn không được mời gọi viết một cuốn sách về một vị thánh mà bạn biết, nhưng hãy nghĩ xem bạn có thể chia sẻ Tin mừng bằng cách nào, qua việc tìm hiểu thêm về các thánh và kể lại câu chuyện về các ngài cho người khác.
CẦU NGUYỆN
Lạy Thánh Martinô thành Tours, dù ngài sinh ra trong một gia đình ngoại giáo, Thiên Chúa đã ngỏ lời với tâm hồn ngài ngay từ thuở thiếu thời, và ngài đã lắng nghe và đáp lại. Lòng nhân hậu, đời sống cầu nguyện sâu xa và lòng quảng đại đã dẫn ngài đi trên con đường hoán cải không ngừng, và làm cho ngài trở thành nguồn cảm hứng cho mọi người. Xin cầu nguyện cho con, để con luôn biết lắng nghe tiếng Chúa và hết lòng đáp lại.
Lạy Thánh Martinô thành Tours, xin cầu cho con. Amen.
