Trong nhiều năm qua, số người chọn nghề giáo tại Pháp ngày càng giảm. Nhiều yếu tố kết hợp khiến những người có ý định theo nghề này phải đắn đo: quy mô khổng lồ của ngành Giáo dục quốc gia, cách ứng xử thiếu lễ độ của một bộ phận học sinh, mức lương vốn bị xem là không tương xứng… Tuy nhiên, vẫn có những Kitô hữu thuộc nhiều độ tuổi khác nhau vẫn quyết định dấn thân vào nghề giáo, vì muốn thể hiện ơn gọi phát xuất từ Bí tích Rửa tội trong một nghề nghiệp mà họ xem là phục vụ cho sự phát triển toàn diện của trẻ em. Một số người chọn giảng dạy tại các trường thuộc hệ thống giáo dục Công giáo, nơi họ hy vọng tìm được một môi trường nhất quán với tinh thần Tin mừng; những người khác chọn giảng dạy trong hệ thống trường công lập, để sự hiện diện của người Kitô hữu tại đó được trân trọng, dù là sự hiện diện âm thầm.

Giảng dạy – một ơn gọi?

Theo cách hiểu thông thường, người ta thường gắn một số nghề nghiệp, chẳng hạn như bác sĩ hay nhà giáo dục, với khái niệm “ơn gọi”. Khi nói về một giáo viên đặc biệt tận tâm, người ta thường ví công việc của người ấy như một “thiên chức thực sự”. Bởi ai cũng nhận thấy rằng những gì liên quan đến mối tương quan giáo dục vượt xa phạm vi của một nghề nghiệp thông thường. Khi nhớ lại quãng đời đi học của mình, biết bao người vẫn xúc động nhớ về một thầy cô đã để lại dấu ấn sâu đậm nơi họ bởi sự nhiệt tình và lòng quan tâm tinh tế, giúp họ thêm tự tin vào bản thân và mở trí họ trước những chân trời mới?

Quả thật, giảng dạy đòi hỏi những tố chất thực sự. Động lực Tin mừng không bao giờ có thể thay thế những tố chất ấy. Không thiếu những Kitô hữu quảng đại bước vào nghề giáo với những ý hướng tốt đẹp nhất, nhưng lại thiếu những phẩm chất cần thiết. Có thể đoán trước kết quả đáng tiếc. Tuy nhiên, ngay cả khi nơi một người cùng hội đủ những tố chất tự nhiên cần thiết và một đời sống Kitô hữu đích thực, người ta vẫn nhận thấy rằng sự kết hợp giữa hai điều ấy không nhất thiết diễn ra. Hoàn toàn có thể có một người vừa là giáo viên giỏi, vừa là một Kitô hữu trung thành, nhưng không thể nói rằng hai khía cạnh ấy đã nên một. Tại sao lại như vậy?

Một sự hiểu lầm về ơn gọi của những người đã lãnh nhận Bí tích Rửa tội

Trước hết, cần nhận thấy rằng cộng đồng Kitô hữu tại Pháp tương đối ít người chọn dấn thân vào nghề giáo. Phải chăng điều này bắt nguồn từ những điều kiện xã hội, gắn với việc thực hành tôn giáo ngày càng thu hẹp trong những môi trường khá giả? Người ta biết rằng trong những môi trường ấy, nghề giáo thường bị xem là vừa không đem lại thu nhập cao, vừa không được xã hội đánh giá đúng mức. Qua đó, có thể nhận ra những giới hạn của một bộ phận “thế giới Công giáo”, đôi khi không nhận thấy tính cấp thiết và sự cao quý của sứ mạng giáo dục. Chẳng phải bà Madeleine Daniélou đã từng nói: “Giáo dục là một sứ mạng, bởi vì anh chị em chạm đến các tâm hồn, và nhờ anh chị em, các tâm hồn sẽ đến gần hơn hoặc xa hơn với chân lý, hạnh phúc và với Thiên Chúa” đó sao?

Cũng có một quan điểm được một số tín hữu, trong đó có cả những người làm nghề giáo, xem là hợp thời, đó là công kích “những trường Công giáo chỉ có tên gọi là Công giáo”. Thế nhưng, tôi thường nhận thấy chính những người ấy, khi được mời tham gia hoạt động mục vụ của trường, đảm nhận một lớp học về văn hóa tôn giáo hay đồng hành trong một cuộc hành hương, đôi khi lại là những người đầu tiên tìm cách thoái thác. Phê bình thì dễ hơn dấn thân. Một số người chủ trương tách biệt đời sống nghề nghiệp với đời sống thiêng liêng: “Tôi không muốn học sinh nhìn nhận mình là một Kitô hữu”, hoặc “Tôi không muốn trộn lẫn hai lĩnh vực”. Nhưng một đức tin từ chối nhập thể vào những thực tại cụ thể của cuộc sống thì là đức tin như thế nào?

Hoàn toàn có thể có một người vừa là giáo viên giỏi, vừa là một Kitô hữu trung thành, nhưng không thể nói rằng hai khía cạnh ấy đã nên một.

Công đồng Vaticanô II đã nhắc lại rằng hoạt động tông đồ của người giáo dân hệ tại việc “canh tân trật tự trần thế […] sao cho, trong khi vẫn tôn trọng những quy luật riêng của mình, trật tự ấy cần phải được canh tân cho phù hợp với những nguyên tắc cao quý hơn của đời sống Kitô hữu” (Sắc lệnh về Hoạt động tông đồ giáo dân Apostolicam actuositatem, số 7).

Thế nhưng, nhiều Kitô hữu dù rất nhiệt thành vẫn gặp khó khăn trong việc hiểu lời mời gọi này. Dù được ánh sáng Tin mừng soi chiếu, nhưng họ vẫn chưa nhận ra rằng chính trong những dấn thân bền bỉ thường ngày mà công cuộc loan báo Tin mừng được thực hiện cách sâu xa. Giáo dục là nhiệm vụ đầu tiên trong số đó, bởi vì như triết gia Emmanuel Kant đã nhấn mạnh: “Mọi điều thiện hảo trên thế giới đều phát sinh từ một nền giáo dục tốt” (trích dẫn bởi Émilie Tardivel, Éduquer avec Kant, nhà xuất bản SOS-Éducation, tr. 11).

Điều đó chẳng phải là lý do để những người trẻ Kitô hữu mong muốn thống nhất đức tin với nghề nghiệp của mình quyết tâm dấn thân vào nghề giáo hay sao? Như thế, giáo dục và giảng dạy chính là những môi trường đặc biệt thuận lợi để thể hiện ơn gọi nên thánh đã được ghi khắc nơi Bí tích Rửa tội. Đối với người giáo viên Kitô hữu, điều quan trọng là sống sứ mạng giáo dục này như một sự cộng tác trực tiếp vào công trình sáng tạo.

Cuộc đối thoại khó khăn giữa đức tin và lý trí

Còn một trở ngại khác ăn sâu trong não trạng của các Kitô hữu và cản trở việc họ dấn thân vào nghề giáo. Đó là sự chia rẽ dai dẳng giữa đức tin và lý trí. Sự chia rẽ này bắt nguồn từ những di sản lâu đời của vụ Galilê, những phê bình của phong trào Khai sáng và chủ nghĩa thực chứng thế kỷ XIX; sự chia rẽ này hầu như không gặp phải sự kháng cự nào nơi phần đông tín hữu. Chỉ cần nhận thấy sự lúng túng của họ trước những trình thuật về công trình sáng tạo, chẳng hạn, cũng như việc họ không có khả năng xác định thể loại văn chương riêng của những trình thuật ấy, là đủ để nhận ra vực thẳm đã hình thành giữa văn hóa hiện đại và đức tin.

Trong khi nhà trường truyền đạt những chân lý thuộc các lĩnh vực tri thức khác nhau, thì Đức Kitô tự giới thiệu mình là Chân Lý, Chân Lý phải bao hàm tất cả những chân lý từng phần của các môn học. Nếu có sự mâu thuẫn giữa hai bình diện này, nếu đức tin Kitô giáo không có gì để nói với văn hóa và cũng chẳng có gì để đón nhận từ văn hóa, thì có thể hiểu được rằng người ta không muốn trở thành một giáo viên Kitô hữu, và đành bằng lòng, dù có phần miễn cưỡng, với việc làm giáo viên trong tuần và làm Kitô hữu vào ngày Chúa nhật!

Một số giáo viên là tín hữu nhấn mạnh cách chính đáng đến tầm quan trọng của mối tương quan giáo dục, nhưng đôi khi lại xem nhẹ nội dung và tính nghiêm túc trong việc giảng dạy. Dĩ nhiên, có nhiều điều tùy thuộc vào chất lượng tương quan giữa thầy và trò, vào cái nhìn đầy hy vọng mà người thầy có thể thể hiện trong mọi hoàn cảnh. Tuy nhiên, nhiệm vụ của người giáo viên chính là khơi dậy trí tuệ và truyền đạt kiến thức. Mà kiến thức không phải là điều trung lập; chúng mở ra một thế giới chung và diễn tả một cách nhìn nhất định về thế giới ấy.

Ý nghĩa của các môn học trong nhà trường là gì? Liệu chúng có thực sự mang một ý nghĩa nào không? Đó là những câu hỏi mà học sinh có thể đặt ra và các giáo viên cũng cần tự vấn. Đôi khi, người ta có cảm tưởng rằng những đòi hỏi của việc học tập trong nhà trường chỉ nhằm vượt qua các trở ngại để cuối cùng có thể “có được một chỗ đứng trong xã hội”. Phải thẳng thắn nhìn nhận rằng một quan niệm như thế thật phi lý. Từ chối đặt vấn đề về ý nghĩa trong việc giảng dạy chính là đưa sự vô nghĩa vào ngay trung tâm của nhà trường.

Tất cả những điều ấy mời gọi người giáo viên Kitô hữu tự mình đào sâu ý nghĩa của các môn học thuật, cũng như những cuộc tranh luận giữa đức tin và lý trí, để kết nối chân lý của những tri thức thế tục với chân lý viên mãn được mạc khải nơi Đức Kitô.

Phẩm giá của một sứ mạng

Như thế, giảng dạy và giáo dục là một nhiệm vụ thánh thiêng. Như khi viết về Thánh Edith Stein, ông Éric de Rus đã diễn tả: “Giáo dục là nghệ thuật, là một công việc thánh thiêng, hệ tại việc đồng hành với một con người cho đến ngưỡng cửa nội tâm của chính họ, hướng đến chiều sâu của tâm hồn, nơi diễn ra việc tái tạo con người” (Intériorité de la personne et éducation chez Édith Stein, Cerf, 2006, tr. 233).

Không ích gì khi nuối tiếc thời kỳ các hội dòng chuyên trách giáo dục, dù những thành quả mà các hội dòng ấy mang lại thật phi thường. Điều cấp thiết hiện nay là lắng nghe lời mời gọi lớn lao đang được đặt ra cho các tín hữu trước thách đố giáo dục hôm nay.

Khi nhà trường và giới trẻ dường như bị nhấn chìm trong tuyệt vọng, ai sẽ đứng lên làm chứng bằng lời nói và việc làm rằng thế giới này không vô nghĩa, rằng việc tìm kiếm chân lý không phải là điều vô ích, và chân lý ấy có một dung mạo? Ai sẽ loan báo tin chưa từng được nghe rằng con người được tạo dựng cho Sự Sống, và Sự Sống viên mãn được mạc khải nơi Đức Kitô? Chúng ta cần có những giáo viên Kitô hữu.

Tác giả: Xavier Dufour (fr.aleteia.org)

Chuyển ngữ: Maria Hải Châu, SSS

Nguồn: WHĐ (19/11/2026)