Khi viết về Thánh Giuse, có rất nhiều khía cạnh để chúng ta triển khai: đó có thể là hình ảnh của một bác thợ mộc hiền lành, chịu khó; một người đàn ông “công chính” qua đời sống thi hành lề luật; hay một người đã dành trọn cuộc đời để sống chết cho “sứ vụ” của Thiên Chúa. Trong rất nhiều khía cạnh diễn tả hình ảnh của Thánh Nhân, bài viết này xin chia sẻ về đời sống trách nhiệm của Thánh Giuse và mong được góp một chút suy tư về con người của Ngài, để các Kitô hữu thêm mến yêu và biết bắt chước các nhân đức của Thánh Nhân.
2. Mẫu gương trách nhiệm của Thánh Giuse
2.1. Thánh Giuse là người có trách nhiệm trước sự sống
Thật vậy, việc đính hôn với Đức Maria là một bước ngoặt lớn trong cuộc đời Thánh Giuse, bởi từ đây Ngài gánh vác trách nhiệm của người chủ gia đình. Tuy nhiên, niềm vui ấy chưa kéo dài bao lâu thì Thánh Nhân đã vô cùng bối rối trước việc mang thai lạ lùng của Đức Maria. Thay vì “công khai tố giác bà”, Ngài đã quyết định “lặng lẽ rời bỏ bà” (Mt 1,19). Hành động này cho thấy trách nhiệm sâu xa của Thánh Giuse trước sự sống của một con người, bởi nếu Ngài tố giác, ắt hẳn Đức Maria sẽ bị ném đá theo tục lệ Do Thái. Như thế, mặc cho những đau khổ phải đối diện với biến cố, Thánh Giuse vẫn cho thấy cách cư xử đầy trách nhiệm và giàu tình người trước sự sống của người khác.
2.2. Thánh Giuse là người biết đón nhận trách nhiệm và hành động cách có trách nhiệm
Trong Tin Mừng theo Thánh Mátthêu (1,18–21.24), khi sứ thần báo mộng cho biết bào thai trong lòng Đức Maria là bởi quyền năng Chúa Thánh Thần, Thánh Giuse đã mau mắn đón nhận trách nhiệm được trao phó từ Thiên Chúa: trở thành người bảo vệ Đức Maria và Đấng Cứu Thế. Kể từ đó, Thánh Giuse bắt đầu thi hành sứ vụ của mình bằng hành động chứ không chỉ bằng lời nói. Cụ thể, trách nhiệm của Thánh Nhân được thể hiện qua hàng loạt biến cố: đưa vợ đi khai kiểm tra dân số (Lc 2,1–4); chạy vạy tìm chỗ sinh con cho Đức Maria (Lc 2,1–20); vội vàng đưa vợ và Hài Nhi trốn sang Ai Cập (Mt 2,13–15); dò hỏi tin tức để tìm cho gia đình một nơi cư ngụ an toàn (Mt 2,19–23); và làm nghề thợ mộc để nuôi sống gia đình (Mt 13,55).
Từ tất cả những dữ kiện trên, chúng ta có thể khẳng định rằng Thánh Giuse là con người của trách nhiệm và Ngài đã sống trọn vẹn cho điều ấy. Tuy nhiên, cần nói thêm rằng tinh thần trách nhiệm của Thánh Giuse không xuất phát từ sự ép buộc, nhưng từ tình yêu. Bởi lẽ, “Ngài đã biến ơn gọi sống tình yêu gia đình của phàm nhân thành sự dâng hiến siêu phàm chính mình, trái tim và tất cả khả năng của mình; một tình yêu được dành để phục vụ Đấng Mêsia đang lớn lên trong mái ấm của Ngài” (Tông thư Patris Corde).
3. Gương sáng của Thánh Giuse dạy ta điều gì?
3.1. Chúng ta được mời gọi sống trách nhiệm trước sự sống con người
Thật vậy, đứng trước một xã hội ngày càng coi nhẹ sự sống của đồng loại, con người dễ dàng tước đoạt mạng sống của nhau chỉ vì những lý do rất tầm thường. Thậm chí, có những người mẹ trẻ nhẫn tâm phá bỏ hoặc vứt bỏ chính đứa con của mình. Trong bối cảnh ấy, chúng ta được mời gọi trở nên giống Thánh Cả Giuse, nghĩa là có trách nhiệm giáo dục, hướng dẫn và làm gương trong việc bảo vệ sự sống của người khác.
3.2. Chúng ta cần ý thức sống tinh thần trách nhiệm trước sứ vụ
Mỗi người chúng ta đều có một sứ vụ trước mặt Thiên Chúa, nhưng lắm khi chúng ta thi hành sứ vụ chỉ cho xong chuyện. Chúng ta sống sứ vụ theo kiểu “nín thở qua cầu”, hoặc chấp nhận sứ vụ chỉ để đạt được lợi ích cá nhân theo lối “cố đấm ăn xôi”. Nhìn vào cuộc đời Thánh Giuse, chúng ta cần dừng lại để suy xét và hoán cải: thay vì làm cho qua chuyện, hãy sống hết mình vì sứ vụ; thay vì “nín thở qua cầu”, hãy tập sống chân thành và vâng phục Thiên Chúa như Thánh Cả; và thay vì “cố đấm ăn xôi”, hãy thi hành sứ vụ trong tình yêu và phó thác trọn vẹn nơi Thiên Chúa như Thánh Nhân. Như thế, qua đời sống trách nhiệm trước sứ vụ của Thánh Giuse, mỗi người chúng ta cũng được mời gọi sống trọn vẹn với sứ vụ mà Thiên Chúa trao phó.
3.3. Chúng ta hãy sống tinh thần trách nhiệm bằng hành động
Khi suy tư về việc sống tinh thần trách nhiệm bằng hành động, tôi nhớ đến một vài dẫn chứng cụ thể. Đức Giáo Hoàng Phaolô VI đã từng viết: “Người đương thời sẵn sàng lắng nghe những nhân chứng hơn là những thầy dạy, hoặc nếu họ có nghe thầy dạy, thì bởi vì chính thầy dạy cũng là những nhân chứng” (Evangelii Nuntiandi, số 41). Thánh Giacôbê cũng quả quyết: “Bạn hãy cho tôi thấy đức tin của bạn không có việc làm; còn tôi, tôi sẽ cho bạn thấy đức tin của tôi qua việc làm” (Gc 2,18). Quả thật, hành động chính là yếu tố làm cho lời nói của chúng ta trở nên trọn vẹn; nó là bằng chứng giá trị và là thước đo của con người. Thánh Giuse đã lắng nghe, đáp trả và thi hành lời Chúa bằng hành động. Vì thế, chúng ta cũng được mời gọi làm cho lời Chúa sinh hoa kết quả qua những việc làm cụ thể, hầu chiếu tỏa tình yêu của Chúa giữa thế giới hôm nay.
4. Tạm kết
Cách đây hơn hai ngàn năm, Thánh Giuse đã đón nhận và sống trọn vẹn trách nhiệm của mình, để qua đó làm vinh danh Thiên Chúa và mưu ích cho nhân loại. Ngày nay, chúng ta cũng được mời gọi đón nhận trách nhiệm để phát triển nét đẹp cá vị của mỗi người, đồng thời góp phần xây dựng cộng đoàn, giáo xứ và gia đình trở nên những mái nhà chan chứa công bằng, bác ái và bình an.
