Cùng Các Giáo Hoàng Bước Vào Tam Nhật Vượt Qua

Vatican News (31.03.2026) – Từ thứ Năm, chúng ta bước vào Tam Nhật Vượt Qua – bắt đầu từ Thánh lễ Tiệc Ly chiều thứ Năm và kết thúc vào ngày Chúa Nhật Phục Sinh, sau Kinh Chiều. Đây là ba ngày đưa chúng ta trở về với nền tảng của đời sống Kitô hữu. Qua phụng vụ, Giáo hội Mẹ vượt lên không gian và thời gian, đưa chúng ta tiếp xúc trực tiếp với mầu nhiệm khổ nạn, cái chết và sự phục sinh của Đức Giêsu Kitô. Sống Tam Nhật Vượt Qua là được biến đổi nên giống Đức Kitô và được tái sinh vào sự sống thần linh.

Tuần Thánh

Tên gọi “Tuần Đích Thực” theo truyền thống Ambrôsiô giúp chúng ta nắm bắt khía cạnh lịch sử và tường thuật của tuần này, đồng thời khích lệ chúng ta bước vào một hành trình hoán cải thực sự. Còn danh xưng “Tuần Thánh” trong phụng vụ Roma nhấn mạnh tính trung tâm của những ngày này, khi phụng vụ cho chúng ta cơ hội đi sâu vào các biến cố cốt lõi của công trình cứu độ, sống lại Mầu nhiệm Vượt Qua – mầu nhiệm lớn lao của đức tin: Đức Giêsu Kitô mang lấy những yếu đuối của con người, vâng phục ý định cứu độ của Chúa Cha, “đã chấp nhận cuộc thương khó vì chúng ta là những kẻ tội lỗi, và chịu kết án bất công, mang lấy gánh nặng tội lỗi của chúng ta. Nhờ cái chết của Người, Người rửa sạch tội lỗi chúng ta, và nhờ sự phục sinh, Người ban cho chúng ta ơn cứu độ” (Kinh Tiền tụng Chúa Nhật Lễ Lá).

Chúa Nhật Lễ Lá được hiểu như cánh cửa lớn đưa Dân Thiên Chúa bước vào tuần quan trọng và long trọng nhất của năm phụng vụ. Trong ngày này, Giáo hội tưởng niệm việc Đức Giêsu tiến vào Giêrusalem giữa tiếng tung hô của dân chúng (x. Mt 21,1-11), đồng thời cũng là khởi đầu mầu nhiệm Vượt Qua – cuộc khổ nạn, cái chết và sự phục sinh của Người. Con Thiên Chúa vào Thành Thánh để cử hành cuộc Vượt Qua quyết định, bằng sự hạ mình trên Thập Giá để đem lại ơn cứu độ cho nhân loại.

Tam Nhật Thánh

Từ thứ Năm, chúng ta bước vào Tam Nhật Vượt Qua – bắt đầu từ Thánh lễ Tiệc Ly chiều thứ Năm và kết thúc vào ngày Chúa Nhật Phục Sinh, sau Kinh Chiều. Đây là ba ngày đưa chúng ta trở về với nền tảng của đời sống Kitô hữu. Qua phụng vụ, Giáo hội Mẹ vượt lên không gian và thời gian, đưa chúng ta tiếp xúc trực tiếp với mầu nhiệm khổ nạn, cái chết và sự phục sinh của Đức Giêsu Kitô. Sống Tam Nhật Vượt Qua là được biến đổi nên giống Đức Kitô và được tái sinh vào sự sống thần linh.

Dù về mặt thời gian, Mầu nhiệm Vượt Qua được cử hành trong ba ngày, nhưng đây là một thực tại duy nhất, trong đó Giáo hội cử hành toàn bộ mầu nhiệm này. Mỗi ngày trong Tam Nhật, dù nhấn mạnh một khía cạnh của cuộc khổ nạn, cái chết hay sự phục sinh, đều làm nổi bật toàn bộ biến cố Vượt Qua. Các cử hành trong Tam Nhật Vượt Qua, vì thế, mang tính liên tục như một phụng vụ duy nhất: Thánh lễ Thứ Năm không kết thúc theo cách thường lệ mà trong thinh lặng; nghi thức Thứ Sáu không mở đầu bằng lời chào hay dấu Thánh Giá và cũng kết thúc trong thinh lặng; Đêm Vọng Phục Sinh bắt đầu trong thinh lặng và kết thúc với lời chào long trọng. Vì thế, Tam Nhật Vượt Qua là một đại lễ duy nhất, quan trọng nhất trong năm phụng vụ.

Thứ Năm Tuần Thánh

Tam Nhật Vượt Qua bắt đầu bằng Thánh lễ tưởng niệm Bữa Tiệc Ly, tưởng niệm việc Đức Kitô thiết lập Bí tích Thánh Thể. Thánh lễ này nhắc lại việc Đức Giêsu cầm lấy bánh và rượu, đọc lời chúc tụng, rồi bẻ bánh, trao cho các môn đệ và phán: “Này là Mình Thầy”, trao chén rượu cho các môn đệ và nói: “Này là Máu Thầy”, và mời gọi: “Hãy làm điều này để tưởng nhớ đến Thầy”.

Đức Giêsu đã yêu chúng ta cho đến cùng

Trong Thánh Lễ Tiệc Ly ngày 12/4/1979, Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II nhấn mạnh rằng Bữa Tiệc Ly là “chứng tá về tình yêu mà Đức Kitô, Chiên Thiên Chúa, đã yêu thương chúng ta đến cùng”. “Người yêu thương họ đến cùng” nghĩa là gì? Có nghĩa là cho đến sự viên mãn sẽ được thực hiện vào Thứ Sáu Tuần Thánh. Vào ngày đó, Thiên Chúa sẽ tỏ bày tỏ tình yêu thương vô bờ bến của Người dành cho thế gian, và trong tình yêu ấy, Người đã đạt đến giới hạn tối cao của sự trao ban, đến mức “ban Con Một của Người” (Ga 6,16). Vào ngày đó, Đức Kitô đã chứng tỏ rằng “không có tình yêu nào lớn hơn tình yêu này: hi sinh mạng sống mình vì bạn hữu”.

Đức Kitô thanh tẩy chúng ta bằng lời của Người

Phụng vụ Thánh Lễ Tiệc Ly nhắc lại hành động Đức Giêsu rửa chân cho các môn đệ. Đức Giáo hoàng Bênêđíctô XVI nói trong Thánh lễ Tiệc Ly ngày 20/3/2008 rằng Đức Kitô “luôn luôn rửa chúng ta, hết lần này đến lần khác, bằng lời của Người”.

Ngài nói: “Đây là điều mà Tin Mừng về việc rửa chân mời gọi chúng ta làm: để cho mình được rửa sạch hết lần này đến lần khác bằng dòng nước tinh khiết này, để cho mình được trở nên có khả năng hiệp thông với Thiên Chúa và với anh chị em mình. Nhưng từ cạnh sườn Chúa Giêsu, sau nhát đâm của người lính, không chỉ nước chảy ra, mà còn cả máu (Ga 19,34; cf. 1 Ga 5,6, 8). Đức Giêsu không chỉ nói, Người không để lại cho chúng ta những lời nói suông. Người hiến dâng chính mình. Người thanh tẩy chúng ta bằng quyền năng thánh thiêng của máu Người, nghĩa là bằng sự hiến thân của Người “đến cùng”, thậm chí đến tận Thập Giá. Lời của Người không phải là lời nói suông; đó là thịt và máu “vì sự sống của thế gian” (Ga 6,51).

Thứ Năm Tuần Thánh kết thúc bằng việc chầu Thánh Thể, tưởng nhớ cơn hấp hối của Chúa trong vườn Cây Dầu, nơi Người kêu gọi các môn đệ tỉnh thức, nhưng họ lại ngủ quên; đó là giờ cô đơn và bị bỏ rơi, dẫn đến việc Người bị bắt và bắt đầu hành trình khổ nạn.

Thứ Sáu Tuần Thánh

Thứ Sáu Tuần Thánh tập trung vào mầu nhiệm Thương Khó, là ngày ăn chay và sám hối, hướng lòng về Đức Kitô chịu đóng đinh. Giáo hội công bố bài Thương Khó và chiêm ngắm Đấng bị đâm thâu. Chúng ta cũng được mời gọi hướng nhìn vào trái tim bị đâm thâu của Đấng Cứu Thế, nơi chứa đựng mọi kho tàng khôn ngoan và ân sủng. Thập Giá mặc khải tình yêu vô biên của Thiên Chúa, một tình yêu vượt trên mọi hiểu biết, là nguồn mạch mọi phúc lành và ân sủng.

Đức Giêsu cứu rỗi toàn thể nhân loại

Trong buổi ngắm Đàng Thánh Giá tại đấu trường Colosseo vào tối Thứ Sáu Tuần Thánh ngày 3/4/2015, Đức Giáo hoàng Phanxicô nhấn mạnh rằng nơi Đức Giêsu, Đấng bị bán, bị phản bội và bị đóng đinh trên thập tự giá, “chúng ta thấy những sự phản bội hằng ngày và những sự bất trung thường nhật của chúng ta”. Ngài nói thêm rằng Thập Giá là “con đường dẫn đến Sự Phục Sinh”, và Thứ Sáu Tuần Thánh là “con đường dẫn đến Lễ Phục Sinh của ánh sáng”.

Ngài nói: “Trong khuôn mặt bị tát, bị nhổ nước bọt và bị biến dạng của Người, chúng ta thấy tất cả sự tàn bạo của tội lỗi chúng ta. Trong sự tàn khốc của Cuộc Khổ Nạn của Người, chúng ta thấy sự tàn ác trong trái tim và hành động của chúng ta. Trong cảm giác bị ‘bỏ rơi’ của Người, chúng ta thấy tất cả những người bị bỏ rơi bởi gia đình, bởi xã hội, thiếu sự quan tâm và tình liên đới. Trong thân thể không còn da thịt, bị thương tích và bị hủy hoại của Người, chúng ta thấy thân thể của anh chị em chúng ta bị bỏ rơi dọc đường phố, bị biến dạng bởi sự thờ ơ và vô tâm của chúng ta. Lạy Chúa, trong cơn khát của Chúa, chúng con thấy cơn khát của Cha nhân từ của Chúa, Đấng đã muốn ôm lấy, tha thứ và cứu rỗi toàn thể nhân loại trong Chúa. Trong Chúa, tình yêu của Thiên Chúa, chúng con vẫn thấy anh chị em chúng con bị bách hại, bị chặt đầu và bị đóng đinh vì đức tin vào Chúa, ngay trước mắt chúng con, hoặc thường là với sự im lặng đồng lõa của chúng con”.

Thập Giá là sự mặc khải của tình yêu

Đức Giáo hoàng Phaolô VI, trong buổi ngắm Đàng Thánh Giá ngày 12/4/1974, đã nhắc lại ý nghĩa của Cuộc Thương Khó: Đức Giêsu vô tội, nhưng “Người đã mang lấy trên mình tất cả tội lỗi hết sức nặng nề của thế gian, của tội lỗi chúng ta. Thập Giá là sự mặc khải của tình yêu”.

Ngài nói: “Bài học thứ nhất mà Đàng Thánh Giá mang lại cho chúng ta là một lời nhắc nhở mạnh mẽ và khắc nghiệt, kêu gọi chúng ta nhận biết, tôn kính và cảm thông trước nỗi đau quằn quại của Đức Kitô và của anh em mình, những người được liên kết với Người và được Người đại diện trong số phận đau khổ tối tăm. Bài học thứ hai là lòng trắc ẩn và sự cảm thông. Nếu chúng ta thực sự theo dõi cách cẩn thận diễn biến cuộc Thương Khó của Đức Giêsu Kitô, chúng ta không thể không nhận ra sự làm chủ hoàn toàn của Người. Hơn nữa, đó là sự hiền lành và bình thản cao cả. Trước sự dồn dập của sự phản bội gian ác, những lời buộc tội, lăng nhục và xúc phạm, lời nói của Người luôn chừng mực, Người không phản ứng, nhưng giữ thinh lặng. Sự thinh lặng của Đức Giêsu thật nghiêm trang và đầy mầu nhiệm. Những lời hiếm hoi phát ra từ môi Người như được nâng lên trong một bầu khí siêu việt”.

Thứ Bảy Tuần Thánh và Đêm Vọng Phục Sinh

Thứ Bảy Tuần Thánh là ngày các môn đệ đau buồn, hoang mang trước cái chết của Thầy mình. Đức Giêsu nằm trong mồ, nhưng vào ngày tang thương này, trái tim Đức Mẹ Maria tràn đầy đức tin. Giáo hội hiệp cùng Đức Maria, cầu nguyện bên mồ Chúa trong thinh lặng và chiêm niệm. Đêm xuống, Đêm Vọng Phục Sinh bắt đầu, với niềm vui của lời ca “Vinh danh” và “Alleluia”, vì Đức Kitô đã sống lại và chiến thắng sự chết.

Đêm Vọng Phục Sinh là đỉnh cao của Tam Nhật Thánh và toàn bộ Tuần Thánh, được gọi là “mẹ của mọi đêm canh thức”. Phụng vụ Lời Chúa, cử hành phép Rửa và Thánh Thể diễn tả mầu nhiệm: từ bóng tối đến ánh sáng, từ tội lỗi đến tái sinh, từ cái chết đến sự sống. Trong đêm này, Giáo hội cử hành sự phục sinh của Chúa, mời gọi mọi người từ bỏ tội lỗi để sống trong ánh sáng Phục Sinh.

Ánh Sáng Phục Sinh

Đức Giáo hoàng Gioan XXIII tuyên bố trong Sứ điệp phát thanh Urbi et Orbi Chúa Nhật Phục Sinh ngày 21/4/1962 rằng sự Phục Sinh của Chúa “không chỉ truyền cảm hứng cho sứ vụ truyền giáo, mà còn cho sự can đảm bảo vệ các nguyên tắc mà toàn bộ nền tảng phẩm giá con người, của nền văn minh Kitô giáo, được xây dựng trên đó”.

Ngài nói: “Chính nhờ sự Phục Sinh của Đức Kitô mà Tin Mừng đã được loan truyền khắp thế giới, đứng vững trước sức tấn công của các thế lực sự dữ và vượt qua mọi khó khăn. Sự dữ, đứng đầu là ‘thủ lãnh của thế gian này’, cùng với những trở ngại do sự yếu đuối của con người và các thỏa hiệp gây ra, qua các thế kỷ, đã từng làm tan vỡ sức chịu đựng thể lý của biết bao con người mong manh hiến mình hy sinh. Nhưng dù vậy, Tin Mừng vẫn có thể thấm sâu như hạt giống sinh hoa trái vào tâm hồn các dân tộc. Chúa đã hiển trị! Thánh Phêrô, đang sống nơi các vị kế nhiệm của ngài, tiếp tục mang đến cho thế giới lời loan báo vĩ đại về sự Phục Sinh.”

Đức Giêsu ở giữa chúng ta

Vào ngày Chúa Phục Sinh, lời loan báo vui mừng vang đi. Ngày 10/4/1955, Chúa Nhật Phục Sinh, Đức Giáo hoàng Piô XII đã mở đầu thông điệp Urbi et Orbi của mình bằng lời loan báo của thiên thần vào buổi bình minh của sự Phục Sinh: “Surrexit, Người đã sống lại”.

Ngài khẳng định: “Đức Kitô ở giữa chúng ta! Thực tại về đời sống hoạt động của Đức Giêsu trong Giáo hội tỏa sáng với ánh sáng không thể cưỡng lại. Chính anh chị em là chứng nhân của điều đó. Giáo hội này không thể là sản phẩm của những toan tính loài người – trái lại, đó là sự từ bỏ những khuynh hướng lệch lạc và vì thế bị thế gian ghét bỏ (x. Ga 15,18-19) – nhưng vẫn tồn tại, bởi vì trong Giáo hội có Đấng không ngừng canh tân sức sống và tuổi trẻ của mình. Đó chính là Thiên Chúa làm người và đã phục sinh, Đấng hiện diện ẩn mình trong Giáo hội để không ngừng làm sống lại và đổi mới nhân loại từ bên trong, thông ban cho những ai tin vào Người chân lý, ân sủng và bình an của Người”.

Trong bài giáo lý tại buổi Tiếp kiến chung ngày 12/4/2006, thứ Tư Tuần Thánh, Đức Giáo hoàng Bênêđíctô XIV đã khẳng định: “Nhờ các nghi thức thánh của Thứ Năm Tuần Thánh, Thứ Sáu Tuần Thánh và Đêm Vọng Phục Sinh long trọng, chúng ta sẽ sống lại mầu nhiệm cuộc khổ nạn, cái chết và sự phục sinh của Chúa. Đây là những ngày khơi dậy nơi chúng ta ước muốn gắn bó hơn với Đức Kitô và quảng đại bước theo Người, ý thức rằng Người đã yêu thương chúng ta đến hiến mạng sống vì chúng ta. Thực vậy, những biến cố của Tam Nhật Thánh chính là biểu lộ cao cả tình yêu của Thiên Chúa dành cho con người”. Vì thế, chúng ta hãy đón nhận lời ngài mời gọi: “Chúng ta hãy chuẩn bị cử hành Tam Nhật Vượt Qua theo lời thánh Augustinô: Hãy suy niệm sốt sắng ba ngày thánh của việc Chúa chịu đóng đinh, được mai táng và phục sinh. Trong ba mầu nhiệm này, chúng ta thực hành trong đời sống hiện tại điều mà thập giá biểu trưng, và nhờ đức tin và niềm hy vọng, chúng ta thực hiện điều mà sự mai táng và sự phục sinh biểu thị”.

 

Nguồn: Vatican News (31.03.2026)